Phóng sự điều tra vạch trần mặt tối của loạt ốp điện thoại giá rẻ tại Trung Quốc: Nhiều xưởng gia công nấu chảy rác thải y tế, trộn nhựa tái chế rồi gắn mác “silicon thực phẩm”, "an toàn cho mẹ và bé"

Ốp điện thoại giá rẻ được làm từ rác thải y tế như thế nào?

Mới đây, phóng sự điều tra bí mật của chương trình “Điều tra tài chính” thuộc CCTV đã đưa ốp điện thoại, một sản phẩm tiêu dùng quen thuộc, trở thành tâm điểm chú ý.

Theo phóng sự, một số loại ốp điện thoại mềm giá rẻ trên thị trường được quảng cáo là “silicon thực phẩm”, nhưng nghi được sản xuất từ kim tiêm, ống truyền dịch đã qua sử dụng cùng nhựa tái chế kém chất lượng. Các nguyên liệu này được nghiền sơ bộ, trộn với nhựa tái chế kém chất lượng rồi ép phun thành ốp điện thoại. Một số sản phẩm được phát hiện có hàm lượng benzen vượt tiêu chuẩn, hàm lượng chì cao hơn mức cho phép tới 1.550 lần; chất hóa dẻo có thể di chuyển qua mồ hôi tay và tiếp xúc với da. Thông tin nhanh chóng trở thành chủ đề được quan tâm trên mạng xã hội, khiến nhiều người tiêu dùng lo ngại.

Theo điều tra của CCTV, nguồn nguyên liệu của những chiếc ốp điện thoại mềm giá rẻ này gây nhiều lo ngại.

Những ống truyền dịch, bơm kim tiêm dùng một lần vốn phải được xử lý tập trung bằng các phương pháp tiêu hủy an toàn theo “Quy định về quản lý chất thải y tế”, lại được tuồn qua các kênh bất hợp pháp vào những cơ sở gia công ngầm. Tại đây, chúng trải qua các công đoạn đơn giản như nghiền, làm sạch, nung chảy, sau đó được trộn với nhựa tái chế kém chất lượng và ép phun thành sản phẩm mới. Từ rác thải y tế, chúng biến thành những chiếc ốp điện thoại được bán với giá chỉ vài nhân dân tệ đến hơn chục nhân dân tệ trên các sàn thương mại điện tử.

Những loại rác thải y tế này thuộc nhóm chất thải có nguy cơ lây nhiễm, vốn phải được kiểm soát nghiêm ngặt về quá trình thu gom và xử lý. Tuy nhiên, vì lợi nhuận, chúng lại bị đưa vào chuỗi sản xuất hàng tiêu dùng.

Đáng chú ý, nhiều người bán còn gắn cho các sản phẩm này những nhãn như “silicon thực phẩm”, “an toàn cho mẹ và bé”, nhằm tạo cảm giác an toàn cho người tiêu dùng thông qua những thuật ngữ chuyên môn. Trong khi đó, các tiêu chuẩn quốc gia liên quan đến vật liệu tiếp xúc với thực phẩm tại Trung Quốc không áp dụng cho sản phẩm ốp điện thoại. Do đó, những quảng cáo nói trên thiếu cơ sở quản lý phù hợp.

Một người trong ngành tiết lộ với truyền thông rằng, sử dụng nguyên liệu mới đạt chuẩn có chi phí hơn 10.000 nhân dân tệ/tấn (khoảng 38,8 triệu đồng), trong khi việc trộn thêm phế liệu y tế có thể giúp giảm trực tiếp khoảng 2/3 chi phí. Giá thu mua phế liệu y tế bất hợp pháp thậm chí chưa bằng 1/3 nguyên liệu chính quy.

Để che đi màu vàng, đen vốn có của phế liệu cũng như mùi khó chịu, các xưởng nhỏ còn sử dụng lượng lớn thuốc nhuộm công nghiệp và hương liệu công nghiệp. Vì vậy, mùi “hương thơm nhẹ” hay những màu sắc được quảng cáo là “cao cấp” mà người tiêu dùng nhìn thấy, ngửi thấy có thể chỉ nhằm che giấu chất lượng nguyên liệu.

Theo nội dung phóng sự, trên thành các ống nhựa y tế đã qua sử dụng có thể còn tồn dư thuốc, dịch cơ thể hoặc tác nhân gây bệnh. Việc chỉ rửa sơ bộ không thể đảm bảo khử khuẩn hoàn toàn. Tuy nhiên, các xưởng gia công ngầm chỉ nghiền thô, trộn với hạt nhựa tái chế rồi sản xuất hàng loạt ốp điện thoại, bán trên các sàn thương mại điện tử với giá chỉ 9,9 nhân dân tệ, miễn phí vận chuyển.

Trước đó, kết quả giám sát rủi ro chất lượng chuyên đề đối với sản phẩm ốp điện thoại do Cục Quản lý và Giám sát thị trường tỉnh Chiết Giang thực hiện cho thấy tỷ lệ đạt chuẩn chung của những chiếc ốp có giá dưới 10 nhân dân tệ là chưa đến 5%. Một số mẫu có hàm lượng chì vượt giới hạn của tiêu chuẩn quốc gia tới 30 lần. Trong khi đó, tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn ở nhóm giá 20-50 nhân dân tệ tăng lên 85%.

Trước đó nữa, Hội đồng Người tiêu dùng thành phố Thâm Quyến từng tiến hành thử nghiệm so sánh 30 mẫu ốp điện thoại bằng nhựa của 28 thương hiệu. Một mẫu ốp có trang trí đá và kim tuyến được phát hiện có hàm lượng chì vượt tiêu chuẩn tới 1.550 lần, trong khi hàm lượng hydrocacbon thơm đa vòng (PAHs) cũng ở mức gần 50 lần giới hạn cho phép. Trong 6 mẫu được CCTV gửi đi kiểm nghiệm, có 4 mẫu có hàm lượng formaldehyde vượt tiêu chuẩn.

Các chất độc hại trong ốp điện thoại giá rẻ có thể xâm nhập cơ thể thế nào?

Theo nội dung bài điều tra, cơ chế phơi nhiễm có thể diễn ra trực tiếp hơn nhiều người tưởng tượng.

Nhiệt độ của điện thoại khi được cầm sử dụng thường khoảng 37°C, nhưng có thể tăng lên trên 40°C khi sạc hoặc chơi game, từ đó làm tăng tốc quá trình giải phóng một số chất có hại. Khi lòng bàn tay đổ mồ hôi, chất hóa dẻo và kim loại nặng có thể từ từ di chuyển lên bề mặt da.

Đặc biệt, khi vừa ăn vừa sử dụng điện thoại, các chất có hại trên ốp có nguy cơ theo thức ăn đi vào cơ thể.

Theo nội dung nguồn tin, việc tiếp xúc lâu dài với chất hóa dẻo có thể gây ảnh hưởng đến quá trình phát triển ở trẻ em, dậy thì sớm và ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ sinh sản; ở nam giới trưởng thành có thể làm suy giảm chất lượng tinh trùng, trong khi ở phụ nữ có thể gây rối loạn nội tiết.

Các hợp chất benzen được nguồn tin xếp vào nhóm chất gây ung thư hàng đầu, đồng thời cho rằng chúng có thể được giải phóng nhanh hơn khi điện thoại nóng lên trong quá trình sạc. Việc tiếp xúc lâu dài có thể gây tổn thương hệ tạo máu và làm tăng nguy cơ mắc bệnh bạch cầu.

“Sát thủ” tiềm ẩn trong những chiếc ốp điện thoại

Là phụ kiện được sử dụng phổ biến và tiếp xúc với người dùng nhiều giờ mỗi ngày, thị trường ốp điện thoại có quy mô rất lớn.

Theo số liệu ngành được bài viết dẫn lại, năm 2025, thị trường phụ kiện điện thoại toàn cầu đạt 142 tỷ USD (khoảng 3,7 triệu tỷ đồng). Trong đó, ốp điện thoại là phân khúc đơn lẻ lớn nhất, với quy mô thị trường toàn cầu đạt 17,5 tỷ USD (khoảng 458.000 tỷ đồng) trong năm 2025 và dự kiến tăng lên 25 tỷ USD (654.000 tỷ đồng) vào năm 2030, tương đương tốc độ tăng trưởng kép bình quân 7%/năm.

Tại Trung Quốc, thị trường ốp điện thoại năm 2025 đạt 48,6 tỷ nhân dân tệ (khoảng 188.700 tỷ đồng), với sản lượng 23,5 tỷ sản phẩm, chiếm hơn 75% tổng sản lượng ốp điện thoại toàn cầu.

Tuy nhiên, ngành hàng có quy mô lớn này lại chưa có một hệ thống tiêu chuẩn chất lượng bắt buộc thống nhất. Hiện ốp điện thoại chưa nằm trong danh mục sản phẩm phải chứng nhận 3C của Trung Quốc. Việc quản lý thị trường chủ yếu dựa trên các tiêu chuẩn an toàn chung đối với sản phẩm nhựa, trong khi những quy định chuyên biệt dành cho đặc điểm sử dụng của ốp điện thoại, như tiếp xúc thường xuyên với cơ thể hay khả năng giải phóng chất khi bị làm nóng, vẫn còn thiếu.

Trước tình trạng chất lượng ốp điện thoại giá rẻ không đồng đều, người tiêu dùng vẫn có thể chủ động phòng tránh. Cơ quan quản lý thị trường khuyến cáo nên ưu tiên lựa chọn sản phẩm của các thương hiệu chính quy và mua qua kênh phân phối đáng tin cậy, tránh những sản phẩm có giá thấp bất thường, mùi hắc hoặc sử dụng quá nhiều chi tiết trang trí.

Về chất liệu, silicon lỏng chất lượng tốt và TPU chính quy được đánh giá tương đối an toàn hơn, trong khi ốp mềm làm từ PVC thuộc nhóm có nguy cơ cao hơn.

Sau khi mua ốp điện thoại mới, người dùng nên đặt sản phẩm ở nơi thông thoáng một thời gian trước khi sử dụng, chờ mùi bay hết và tránh cầm điện thoại trong thời gian dài khi thiết bị đang nóng.

Đối với những gia đình có trẻ em hoặc phụ nữ mang thai, nguồn tin khuyến cáo càng cần thận trọng khi lựa chọn các sản phẩm nhựa tiếp xúc thường xuyên với cơ thể.

Nguồn: Finance Sina