Phát hiện đầm nuớc ngọt thuộc dạng hiếm ở tỉnh miền Trung: Cách bờ biển chỉ 50m, nằm trong không gian văn hóa tiền sử nổi tiếng

Nằm sát biển Sa Huỳnh của Quảng Ngãi, đầm An Khê gây chú ý bởi mặt nước mênh mông nhưng chỉ cách bờ biển khoảng 50m. Không chỉ sở hữu cảnh quan hiếm gặp, nơi đây còn được xem là “trái tim” của không gian Văn hóa Sa Huỳnh và là một thành phần trong Di tích quốc gia đặc biệt.

Rộng gần 350ha, chỉ cách biển vài chục mét

Theo trang Du lịch nông thôn Quảng Ngãi thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, đầm An Khê là một đầm nước ngọt hiếm có tại Việt Nam, cách bờ biển khoảng 50m. Báo Điện tử Chính phủ cũng giới thiệu đây là đầm nước ngọt cạnh biển lớn nhất Việt Nam, hình thành từ hàng nghìn năm trước.

Văn bản của UBND xã Khánh Cường tháng 1/2026 cho biết đầm có diện tích mặt nước khoảng 347,6ha, bao gồm sông Cửa Lỗ; tiếp giáp các thôn Trung Hải, Phú Long, Diên Trường của xã Khánh Cường và giáp phường Sa Huỳnh. Các tài liệu ghi nhận đầm dài khoảng 3,5km, rộng nhất gần 1km, nơi sâu nhất khoảng 4m.

Nhìn từ trên cao, An Khê giống một dải gương xanh nằm giữa đất liền và Biển Đông. Dải cát ven bờ ngăn mặt đầm với biển, còn lạch An Khê – sông Cửa Lỗ tạo đường thoát nước ra ngoài. Không gian núi, đầm, cồn cát, làng cư dân và biển vì thế hội tụ trong một khu vực tương đối nhỏ.

Mặt nước yên ả, hàng dừa soi bóng, bãi cỏ và những chiếc thuyền nhỏ tạo nên khung cảnh khác với sự sôi động thường thấy ở các bãi biển. Sáng sớm hoặc cuối ngày là thời điểm phù hợp để ngắm cảnh, chụp ảnh và cảm nhận nhịp sống ven đầm.

“Trái tim” của Không gian văn hóa Sa Huỳnh

Giá trị của An Khê không chỉ nằm ở diện tích hay vị trí sát biển. Theo Báo Điện tử Chính phủ, đầm là bộ phận hữu cơ của hệ sinh thái Sa Huỳnh, nơi hội tụ núi, rừng, đầm nước ngọt, dải cát và biển. Nguồn nước, thủy sản cùng đất sản xuất quanh đầm đã tạo điều kiện cho cư dân bản địa sinh sống, góp phần vào quá trình hình thành Văn hóa Sa Huỳnh cổ.

Bao quanh đầm là các địa điểm khảo cổ và dấu tích quan trọng như Long Thạnh – Gò Ma Vương, Phú Khương, Thạnh Đức, hệ thống giếng Chăm, đường xếp đá cổ và bia ký Vũng Bàng. Sa Huỳnh cũng là nơi đầu tiên làm phát lộ nền văn hóa cổ cùng tên vào năm 1909. Tên địa danh sau đó được dùng đặt cho một trong ba nền văn hóa khảo cổ lớn của Việt Nam, bên cạnh Đông Sơn và Óc Eo.

Ngày 29/12/2022, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 1649/QĐ-TTg, xếp hạng Di tích khảo cổ Văn hóa Sa Huỳnh là Di tích quốc gia đặc biệt. Đầm An Khê và lạch An Khê – sông Cửa Lỗ là một trong 6 địa điểm được khoanh vùng bảo vệ thuộc quần thể này.

Như vậy, cụm từ “thuộc diện được bảo tồn” cần được hiểu chính xác: An Khê không phải khu bảo tồn thiên nhiên độc lập, mà là bộ phận cấu thành không gian của Di tích quốc gia đặc biệt Văn hóa Sa Huỳnh. Bảo vệ mặt nước, cảnh quan và sinh kế truyền thống quanh đầm cũng là bảo vệ tính toàn vẹn của di sản.

Trải nghiệm thiên nhiên đi cùng trách nhiệm bảo tồn

Những năm gần đây, đầm An Khê được nhiều người tìm đến để ngắm cảnh, chụp ảnh, chèo SUP, đi thuyền nhỏ hoặc cắm trại ven đầm. Báo Quảng Ngãi từng ghi nhận khu vực lạch Cửa Lỗ thu hút du khách nhờ hoạt động chèo SUP, cắm trại và khám phá thiên nhiên còn khá nguyên sơ.

Du khách có thể kết hợp An Khê với Nhà trưng bày Văn hóa Sa Huỳnh, làng Gò Cỏ, đồng muối, hệ thống giếng cổ và bãi biển Sa Huỳnh. Hành trình này giúp người đi không chỉ ngắm cảnh mà còn hiểu cách cư dân cổ và cộng đồng hiện nay thích nghi với môi trường đầm – biển.

Tuy nhiên, hoạt động tại đây cần tuân thủ quy định quản lý di tích và bảo vệ môi trường. Văn bản của UBND xã Khánh Cường đầu năm 2026 cho biết khu vực đầm khi đó chưa có quy hoạch riêng được phê duyệt cho phát triển du lịch sinh thái và dịch vụ ven đầm. Du khách vì thế không nên tự ý tổ chức hoạt động quy mô lớn, xả rác, đốt lửa hoặc tác động đến mặt nước và khu vực có dấu tích khảo cổ.

Với mặt nước rộng gần 350ha nằm cách biển chỉ khoảng 50m, An Khê là lát cắt hiếm gặp của thiên nhiên duyên hải miền Trung. Điều khiến nơi đây khác biệt hơn cả là sự hòa quyện giữa cảnh quan, đời sống cộng đồng và lớp trầm tích văn hóa kéo dài hàng nghìn năm.