Ngày giỗ nên thắp hương từ mấy giờ?

Ngày giỗ trong nhiều gia đình Việt không chỉ là lúc thắp một nén hương tưởng nhớ người đã khuất, mà còn là dịp con cháu trở về, chuẩn bị mâm cơm, dọn dẹp bàn thờ và cùng nhau nhắc lại chuyện cũ. Vì thế, thời điểm thắp hương thường gắn rất chặt với nhịp sinh hoạt của cả gia đình, chứ không tách riêng thành một "giờ chuẩn" bắt buộc.

Không có một mốc giờ duy nhất cho ngày giỗ

Trước hết, không có quy định chung rằng ngày giỗ phải thắp hương đúng 6 giờ, 7 giờ hay 9 giờ sáng. Ở mỗi gia đình, thời điểm làm lễ có thể khác nhau tùy nếp nhà, số người tham dự, quy mô mâm cúng và thời gian mọi người có thể tập trung đông đủ. Tuy nhiên, trong thực tế, buổi sáng vẫn là khoảng thời gian được nhiều gia đình lựa chọn nhất. Sau khi bàn thờ được lau dọn gọn gàng, hoa quả, nước và mâm lễ được chuẩn bị đầy đủ, gia chủ thường thắp hương vào buổi sáng hoặc trước bữa cơm giỗ chính. Cách làm này khá hợp lý vì giúp các nghi thức diễn ra thong thả, không bị dồn vào cuối ngày, đồng thời tạo khoảng thời gian để con cháu lần lượt thắp hương, tưởng nhớ người đã khuất trước khi cùng nhau dùng bữa.

Nếu cúng giỗ vào buổi trưa, nên thắp hương khi nào?

Với những gia đình tổ chức bữa cơm giỗ vào buổi trưa, thời điểm thắp hương thường rơi vào trước bữa ăn một khoảng thời gian vừa phải, sau khi mâm cúng đã được bày biện xong. Không cần thiết phải thắp từ quá sớm nếu mọi thứ vẫn chưa được chuẩn bị đầy đủ. Việc thắp hương trong khi mâm lễ còn dang dở, người trong nhà vẫn tất bật nấu nướng cũng không tạo được sự trang nghiêm cần có. Bởi vậy, thay vì cố bám vào một mốc giờ cứng, gia đình nên căn theo thời điểm hoàn tất việc chuẩn bị. Khi bàn thờ đã chỉnh tề, lễ vật đã sẵn sàng và các thành viên chính có mặt tương đối đầy đủ, đó là lúc phù hợp để bắt đầu nghi thức.

Có cần phải thắp hương từ sáng sớm?

Câu trả lời là không nhất thiết.

Một số người có thói quen dậy rất sớm trong ngày giỗ để thắp hương trước, sau đó mới bắt tay vào chuẩn bị đồ ăn. Đây là nếp sinh hoạt của từng gia đình và hoàn toàn có thể duy trì nếu thấy phù hợp. Tuy nhiên, việc thắp càng sớm không có nghĩa là nghi lễ càng trang trọng hơn. Nếu người trong nhà phải vội vàng, thiếu chuẩn bị hoặc thắp hương khi không gian còn lộn xộn thì ý nghĩa của việc làm lễ cũng không vì thế mà tăng lên. Trong ngày giỗ, điều quan trọng vẫn là sự chu đáo và thành kính. Một lễ cúng được chuẩn bị đầy đủ vào 9-10 giờ sáng vẫn hoàn toàn phù hợp hơn việc cố thắp từ 5-6 giờ nhưng mọi thứ đều chưa sẵn sàng.

Cả nhà chỉ đông đủ vào buổi chiều thì sao?

Đây là tình huống khá phổ biến ở các gia đình hiện đại, nhất là khi con cháu đi làm hoặc ở xa. Nếu mọi người chỉ có thể tập trung vào chiều tối, gia đình vẫn có thể sắp xếp nghi thức vào thời điểm đó. Thực tế, ngày giỗ trước hết là dịp tưởng nhớ và sum họp. Vì vậy, nếu buổi chiều là lúc các thành viên có mặt đầy đủ hơn, việc lựa chọn thời điểm ấy đôi khi còn tạo được không khí trọn vẹn hơn so với cố làm lễ từ sáng khi phần lớn con cháu chưa thể về. Dù vậy, nếu thắp hương vào buổi tối, không nên kéo quá muộn. Ngoài yếu tố sinh hoạt, việc sử dụng hương, nến hoặc đèn thờ sát giờ đi ngủ cũng cần được chú ý về an toàn.

Có cần chờ đủ tất cả mọi người mới thắp hương?

Không nhất thiết phải chờ đủ tuyệt đối.

Trong nhiều gia đình đông người, việc tất cả con cháu cùng có mặt đúng một thời điểm là rất khó. Gia chủ có thể làm lễ khi những thành viên chính đã có mặt, còn người đến sau vẫn có thể thắp hương riêng để tưởng nhớ. Cách làm này vừa giữ được nếp giỗ, vừa phù hợp hơn với điều kiện sống hiện nay. Việc chờ đợi quá lâu chỉ để đủ người đôi khi khiến mâm cúng bị nguội, thời gian sinh hoạt bị xáo trộn và bản thân nghi lễ trở nên nặng nề.

Quan trọng hơn giờ giấc là sự chuẩn bị

Nếu phải chọn một khoảng thời gian phổ biến, buổi sáng đến trước bữa cơm giỗ chính vẫn là thời điểm được nhiều gia đình sử dụng. Tuy nhiên, đây không phải luật bắt buộc. Ngày giỗ có thể được tổ chức sớm hay muộn tùy hoàn cảnh, miễn là gia đình chuẩn bị chu đáo, giữ không gian thờ cúng sạch sẽ, trang nghiêm và thực hiện với sự thành kính. Thay vì quá áp lực chuyện đúng mấy giờ, điều cần giữ trong ngày giỗ vẫn là sự tưởng nhớ người đã khuất và sự sum họp của những người còn sống. Chính điều đó mới làm nên ý nghĩa lâu dài của một ngày giỗ trong gia đình Việt.

*Thông tin trong bài mang tính tham khảo, chiêm nghiệm