Ngành sáng tạo thời AI: Người học phải “khác” thế nào để không bị thay thế?

Khi những chất liệu tưởng như đã cũ được kể lại bằng MV, AI và ngôn ngữ của Gen Z, câu hỏi đặt ra là: sinh viên truyền thông đã được đào tạo thế nào để không chỉ "làm nội dung", mà còn tạo ra những sản phẩm có bản sắc và có sức lan tỏa?

Theo tổng hợp của FPT Digital về xu hướng chuyển đổi số trong lĩnh vực báo chí và truyền thông, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có 100% cơ quan báo chí đưa nội dung lên nền tảng số. Đồng thời, tỷ lệ cơ quan báo chí ứng dụng AI và nền tảng phân tích dữ liệu cũng được kỳ vọng tăng trưởng từ 50% (năm 2025) lên 90% (năm 2030).

Những con số này cho thấy truyền thông hiện đại không còn vận hành theo mô hình sáng tạo thuần túy, mà đang dịch chuyển sang mô hình sáng tạo dựa trên công nghệ và dữ liệu. Theo TS. Ngô Thị Bích Lan - Chủ nhiệm Bộ môn Công nghệ truyền thông Trường Đại học FPT (FPTU) cơ sở TP.HCM: "Người làm truyền thông ngày nay không chỉ tạo ra nội dung mà còn phải hiểu nền tảng, hiểu công nghệ và biết cách khai thác dữ liệu để tối ưu hiệu quả truyền thông".

Trích đoạn Tuồng "Hồ Nguyệt Cô hóa cáo" được biểu diễn trong chương trình "Lời Tuồng - Tiếng Trẻ" - hoạt động nằm trong khuôn khổ dự án "Tuồng Tân Tích".

Từ làm nội dung đến kiến tạo trải nghiệm truyền thông

Trong môi trường số, một chiến dịch hiệu quả đòi hỏi người làm truyền thông phải hiểu công chúng, biết xây dựng thông điệp, lựa chọn nền tảng và đo lường phản ứng của người dùng. Vì thế, thị trường nhân lực cũng xuất hiện nhiều vai trò mới như chuyên gia nội dung số, chuyên gia truyền thông đa nền tảng, chuyên gia chiến lược thương hiệu số, quản trị cộng đồng trực tuyến hay chuyên gia trải nghiệm khách hàng.

Từ sự dịch chuyển đó, ngành Công nghệ truyền thông tại Trường Đại học FPT được thiết kế theo hướng tích hợp giữa truyền thông, công nghệ, dữ liệu và trải nghiệm thực tiễn. Với bốn chuyên ngành gồm Truyền thông đa phương tiện, Quan hệ công chúng, Truyền thông Marketing tích hợp và Truyền thông thương hiệu, chương trình hướng tới trang bị cho sinh viên năng lực nghiên cứu, phát triển thương hiệu và triển khai các chiến dịch truyền thông trên nhiều nền tảng.

Tinh thần đào tạo này đã bước ra khỏi lớp học qua nhiều sản phẩm sinh viên. Với Tuồng Tân Tích, một loại hình sân khấu truyền thống vốn bị xem là khó tiếp cận với người trẻ được kể lại bằng ngôn ngữ thị giác, sự kiện và truyền thông số. Với Neo Chèo, nghệ thuật chèo được đưa vào đời sống Gen Z thông qua MV, hoạt động cộng đồng, trình diễn và các nội dung lan tỏa trên nền tảng số. Với Chạm Sắc Đông Hồ, tranh dân gian không chỉ được giới thiệu như một di sản để ngắm nhìn, mà trở thành chất liệu cho MV, trải nghiệm tương tác và các hoạt động trực tuyến - trực tiếp.

Bên cạnh các dự án khai thác nghệ thuật truyền thống, Rối Tễu Nhờ lại biến múa rối nước trở thành trải nghiệm văn hoá sống, gần gũi với thế hệ trẻ khi xây dựng hệ sinh thái nội dung đa nền tảng thông qua mạng xã hội, sự kiện trực tiếp. Ở các dự án này, công nghệ không phải phần "trang trí" cho ý tưởng, mà trở thành phương tiện để nghiên cứu, kể chuyện, phân phối và đo lường hiệu quả truyền thông.

Khán giả vây kín theo dõi buổi biểu diễn múa rối nước "Thuỷ Đình Vọng Ảnh" do sinh viên FPTU tổ chức tại một trung tâm thương mại.

AI có thể tạo nội dung, nhưng ngành truyền thông cần nhiều hơn thế

Chỉ với một câu lệnh, AI có thể soạn kế hoạch truyền thông, hoặc tối ưu quảng cáo trong thời gian rất ngắn. Tuy nhiên, một chiến dịch truyền thông hiện đại không chỉ cần người viết nội dung mà còn đòi hỏi năng lực phối hợp giữa sáng tạo, công nghệ, dữ liệu, kinh doanh và thiết kế.

Tại FPTU, sinh viên được trang bị kiến thức để tạo ra sản phẩm truyền thông trên nhiều nền tảng như báo chí, truyền hình, podcast, mạng xã hội; đồng thời làm quen với các công nghệ sản xuất hình ảnh, video, ấn phẩm và nội dung số. Ở lớp sâu hơn, việc tiếp cận AI, Big Data và các công cụ phân tích số giúp người học hiểu cách một chiến dịch truyền thông vận hành trong thực tế.

Theo TS. Ngô Thị Bích Lan, giá trị của người làm truyền thông trong tương lai nằm ở tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề, trí tuệ cảm xúc và năng lực sáng tạo khác biệt. "AI có thể hỗ trợ tạo nội dung nhanh hơn nhưng không thể thay thế hoàn toàn khả năng thấu hiểu con người, tư duy chiến lược và những quyết định mang tính sáng tạo", TS. Lan nhận định.

Vì vậy, thay vì cạnh tranh với AI, sinh viên cần được đào tạo tư duy sử dụng AI như một cộng sự để nâng cao hiệu quả nghiên cứu và làm việc. Tại FPTU, một trong những điểm nhấn của chương trình đào tạo là mô hình AI First. Sinh viên được tiếp cận các nền tảng AI, Big Data, Digital Analytics và các công nghệ truyền thông mới ngay trong chương trình đào tạo.

Song song với nền tảng chuyên môn, phương pháp học tập qua dự án được triển khai xuyên suốt, tạo điều kiện để sinh viên trực tiếp xây dựng và triển khai các chiến dịch truyền thông. Mô hình học tập dựa trên nghiên cứu cũng giúp người học rèn luyện tư duy phân tích, khả năng khai thác dữ liệu và đưa ra giải pháp truyền thông có cơ sở, thay vì chỉ dựa vào cảm tính sáng tạo.

Hệ thống phòng Lab và Studio chuyên biệt về quay dựng, xử lý âm thanh, hình ảnh giúp sinh viên có môi trường thực hành thường xuyên. Học kỳ On-the-Job Training cũng là cơ hội để sinh viên làm việc trực tiếp tại doanh nghiệp, agency, đài truyền hình hoặc các đối tác truyền thông, báo chí; từ đó hiểu rõ hơn cách ngành vận hành ngoài thực tế.

Không chỉ chú trọng chuyên môn, chương trình học còn được thiết kế theo định hướng quốc tế hóa với giáo trình tiếng Anh, môi trường học tập đa văn hóa và cơ hội trao đổi học tập tại nước ngoài. Ngoài tiếng Anh, sinh viên ngành này tại FPTU còn được trang bị thêm tiếng Trung nhằm mở rộng cơ hội nghề nghiệp trong môi trường toàn cầu.

Trong thời đại AI, lợi thế cạnh tranh không nằm ở việc ai tạo nội dung nhanh hơn, mà ở việc ai tạo ra giá trị khác biệt hơn. Đó cũng là lý do bên cạnh kiến thức chuyên môn, sinh viên FPTU còn được học Vovinam và nhạc cụ dân tộc như một phần trong dấu ấn của người làm sáng tạo. Nếu Vovinam giúp rèn luyện kỷ luật, bản lĩnh và tinh thần vượt thử thách, thì âm nhạc dân tộc góp phần nuôi dưỡng cảm xúc, sự thấu cảm và bản sắc văn hóa - những yếu tố quan trọng của người làm truyền thông trong thời đại số.

Nhóm sinh viên liên ngành: truyền thông, AI, kinh doanh,... đã ứng dụng công nghệ để số hóa các bài quyền và đòn thế Vovinam.

Khi công nghệ ngày càng thông minh hơn, điều tạo nên lợi thế cạnh tranh không còn là khả năng sử dụng công cụ, mà là khả năng tạo ra giá trị mang "tính người". Đó cũng là định hướng mà ngành Công nghệ truyền thông tại FPTU đang theo đuổi: đào tạo những người làm truyền thông hiểu công nghệ, làm chủ AI nhưng vẫn giữ được tư duy sáng tạo và bản sắc riêng trong một thế giới không ngừng thay đổi.

Khám phá thêm về ngành Công nghệ truyền thông của FPTU tại đây.