Mồ côi vì dịch bệnh, đi tu rồi đi ăn xin, người đàn ông này sau 20 năm trở thành một trong những hoàng đế quyền lực nhất Trung Hoa

Minh Thái Tổ, tên thật là Chu Nguyên Chương, sinh năm 1328 trong một gia đình nông dân nghèo ở vùng Hào Châu (nay thuộc tỉnh An Huy, Trung Quốc). Ông vốn không có tên chữ. Thuở nhỏ ông chỉ được gọi bằng cái tên mộc mạc là Trùng Bát, con út trong một gia đình đông con mà có tới hai người mất sớm.

Cuộc đời ông rẽ sang một hướng bi thảm vào năm 1344. Một trận dịch bệnh và nạn đói quét qua vùng quê nghèo, cướp đi cha, mẹ và anh trai ông chỉ trong vài ngày. Không tiền bạc, không nơi nương tựa, cậu thiếu niên Trùng Bát phải nhờ một ngôi chùa gần đó giúp lo hậu sự cho người thân, rồi ở lại xuất gia làm tiểu để trả ơn.

Nhưng ngay cả cửa chùa cũng không phải nơi trú ẩn lâu dài. Chùa không đủ sức nuôi hết tăng chúng trong lúc thiên tai hoành hành, nên ông buộc phải rời đi, khoác áo cà sa rách, tay ôm bát sành, lang thang khất thực suốt khoảng ba năm qua nhiều vùng đất thuộc An Huy, Hà Nam ngày nay.

Chính quãng thời gian lăn lộn giữa dân nghèo này lại trở thành một "trường học" đặc biệt. Ông chứng kiến tận mắt cảnh cùng cực của bách tính dưới ách cai trị suy tàn của nhà Nguyên, đồng thời có cơ hội tiếp xúc với các nhóm tôn giáo dân gian đang nuôi tư tưởng chống lại triều đình Mông Cổ.

Sau khi quay lại chùa thêm một thời gian và bắt đầu học đọc, học viết, bước ngoặt thực sự đến vào năm 1352. Khi ấy đã 24 tuổi, Chu Nguyên Chương gia nhập nghĩa quân Khăn Đỏ, lực lượng nổi dậy chống nhà Nguyên đang lan rộng khắp Trung Hoa, dưới trướng thủ lĩnh Quách Tử Hưng. Nhờ mưu trí và chiến công trên chiến trường, ông nhanh chóng được tin tưởng, được gả con gái nuôi của Quách Tử Hưng (sau này trở thành hoàng hậu), rồi từng bước trở thành người đứng đầu một nhánh quân đội.

Từ một nhánh nhỏ trong hàng chục thế lực cát cứ thời loạn, ông kiên trì mở rộng địa bàn suốt hơn một thập kỷ, lần lượt đánh bại các đối thủ mạnh hơn mình như Trần Hữu Lượng, Trương Sĩ Thành. Điều khiến ông khác biệt với nhiều thủ lĩnh khởi nghĩa cùng thời là việc duy trì kỷ luật quân đội nghiêm ngặt, cấm quân lính cướp bóc dân chúng. Nhiều sử gia xem đây là yếu tố then chốt giúp ông giành được lòng dân.

Tháng Giêng năm 1368, ở tuổi 40, Chu Nguyên Chương chính thức xưng đế, lập ra nhà Minh, lấy niên hiệu Hồng Vũ. Cùng năm đó, quân đội của ông đánh chiếm Đại Đô (Bắc Kinh ngày nay), chính thức chấm dứt gần một thế kỷ cai trị của nhà Nguyên trên đất Trung Hoa, đẩy triều đình Mông Cổ phải lui về thảo nguyên phương Bắc.

Sử sách Trung Quốc gọi giai đoạn trị vì của Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương là "Hồng Vũ chi trị", một trong những thời kỳ cải cách sâu rộng nhất lịch sử phong kiến nước này. Xuất thân từ tầng lớp bần nông khiến ông thấu hiểu nỗi khổ của dân đen hơn bất kỳ vị vua nào trước đó.

Theo đó, ông cho soạn thảo Đại Minh luật với tinh thần rõ ràng, dễ hiểu để tránh việc quan lại lợi dụng kẽ hở luật pháp, đồng thời cải thiện đáng kể vị thế pháp lý của tầng lớp nô tì so với luật lệ khắt khe thời Đường. Chính ông, dù đã ở ngôi cao, vẫn nổi tiếng với lối sống tiết kiệm đến mức khắc khổ trong ăn uống sinh hoạt, một điều hiếm thấy ở các bậc đế vương.

Tuy nhiên, mặt trái trong con người ông cũng đậm nét không kém. Sự đa nghi tột độ sau khi lên ngôi đã dẫn tới hàng loạt cuộc thanh trừng đẫm máu nhắm vào chính những công thần từng vào sinh ra tử cùng ông dựng nghiệp. Nhiều khai quốc công thần bị khép tội mưu phản và xử tử, có người chỉ vì một chi tiết nhỏ như trang phục bị cho là phạm húy. Trong bối cảnh đó, không ít bề tôi buộc phải tìm cách "biết đủ", chủ động lui về ở ẩn để tránh vòng xoáy quyền lực và giữ được tính mạng cho bản thân, gia tộc.

Minh Thái Tổ qua đời năm 1398, để lại một đế chế hùng mạnh nhưng cũng để lại di sản gây tranh cãi. Một mặt, ông là nhà cải cách vĩ đại xuất thân từ đáy xã hội. Mặt khác, ông cũng là vị quân vương tàn khốc với chính những người từng kề vai sát cánh cùng mình. Nhà Minh do ông sáng lập tồn tại gần 300 năm sau đó, trở thành một trong những triều đại có ảnh hưởng sâu rộng nhất trong lịch sử Trung Hoa.

Tổng hợp