Lương tăng gấp đôi nhưng vẫn từ chối thăng chức: Vì sao nhiều người không còn muốn leo cao ở công sở?

Một chức danh cao hơn, thu nhập tốt hơn từng được xem là phần thưởng hiển nhiên của sự nghiệp. Nhưng với một bộ phận người đi làm, câu hỏi bây giờ không còn là “Tôi có thể lên vị trí nào tiếp theo?”, mà là “Tôi phải đánh đổi bao nhiêu để có được vị trí đó?”.

Kaylin Moss, một kỹ sư phần mềm 26 tuổi ở Mỹ, từng đứng trước cơ hội có thể giúp thu nhập của mình tăng gần gấp đôi. Nhưng cô từ chối. Với Moss, vị trí cao hơn đồng nghĩa với nhiều cuộc họp hơn, trách nhiệm lớn hơn và ít quyền chủ động với thời gian hơn. Thay vì mặc định chọn mức lương cao hơn, cô cân nhắc xem khoản thu nhập tăng thêm có đáng với phần tự do mình phải đánh đổi hay không. Reuters đưa câu chuyện này trong bối cảnh ngày càng nhiều người trẻ đang nhìn lại khái niệm “thăng tiến” theo một cách khác.

Có thêm tiền, nhưng có đáng không?

Trong nhiều năm, con đường sự nghiệp gần như được vẽ sẵn: làm tốt, được tăng lương, lên chức, quản lý nhiều người hơn rồi kiếm nhiều tiền hơn. Chức danh càng cao, thu nhập càng lớn và đó được xem là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy một người đang tiến lên.

Nhưng bài toán của Moss lại khác. Nếu một vị trí mới giúp kiếm thêm hàng chục nghìn USD mỗi năm nhưng đồng thời lấy đi những khoảng thời gian dành cho gia đình, bạn bè hoặc những sở thích cá nhân, khoản tăng thu nhập ấy không còn đơn thuần là tiền được cộng thêm vào tài khoản. Nó là tiền đổi lấy thời gian, áp lực và trách nhiệm.

Đây cũng là thay đổi đang xuất hiện trong cách người lao động trẻ nhìn về sự nghiệp. Reuters dẫn khảo sát của Deloitte cho biết chỉ 6% Gen Z được hỏi xem vị trí lãnh đạo là mục tiêu nghề nghiệp chính. Với một bộ phận người trẻ, chức danh cao hơn đồng nghĩa với nhiều cuộc họp hơn, nhiều trách nhiệm hơn và ít tự do hơn.

Nói cách khác, họ vẫn muốn kiếm nhiều tiền hơn, nhưng bắt đầu đặt thêm một câu hỏi: Kiếm thêm bao nhiêu thì đáng để đánh đổi thời gian và sự tự do?

Không phải ai cũng muốn làm sếp

Việc một người không hào hứng với thăng chức cũng không đồng nghĩa họ thiếu tham vọng. Vấn đề nằm ở cách họ định nghĩa “tiến lên”.

Với một người, tiến bộ trong sự nghiệp là trở thành trưởng phòng hoặc giám đốc. Với người khác, đó có thể là tăng thu nhập mà không tăng số giờ làm, được làm việc linh hoạt hơn, có thời gian cho gia đình hoặc trở thành người giỏi nhất trong chuyên môn của mình.

Forbes từng chỉ ra rằng sự nghiệp không nhất thiết phải phát triển theo chiều dọc. Một người hoàn toàn có thể mở rộng kỹ năng, đảm nhận những dự án lớn hơn, phát triển năng lực lãnh đạo hoặc tăng thu nhập mà không cần chuyển sang vị trí quản lý.

Thậm chí, với một số người, không trở thành quản lý lại là cách để duy trì công việc mà họ thực sự thích. Họ có thể muốn làm chuyên môn sâu, kiểm soát thời gian tốt hơn hoặc tránh những phần việc hành chính vốn đi kèm với vai trò quản lý.

Điều này khiến quan niệm “lên chức mới là phát triển” trở nên kém tuyệt đối hơn trước. Một người có thể vẫn đang tiến lên, chỉ là không đi theo chiếc thang nghề nghiệp quen thuộc.

Nhưng từ chối thăng chức cũng có cái giá

Tất nhiên, lựa chọn này không phải lúc nào cũng đơn giản.

Một vị trí cao hơn thường đi kèm với mức lương tốt hơn, khoản thưởng lớn hơn và nhiều cơ hội tích lũy tài sản hơn. Từ chối thăng chức có thể đồng nghĩa với việc bỏ qua một phần thu nhập đáng kể trong nhiều năm. Nếu không có kế hoạch tài chính rõ ràng, quyết định ưu tiên thời gian hiện tại có thể trở thành vấn đề khi một người bước vào những giai đoạn cần nhiều tiền hơn, chẳng hạn mua nhà, nuôi con hoặc chuẩn bị cho nghỉ hưu.

Một rủi ro khác là sự nghiệp đứng yên quá lâu. Không nhận chức mới không có nghĩa là không cần phát triển. Nếu công việc hiện tại không mang lại thêm kỹ năng, thu nhập hay quyền tự chủ, việc ở lại nhiều năm chỉ vì không muốn chịu thêm trách nhiệm có thể khiến một người khó cạnh tranh khi muốn chuyển việc sau này.

Forbes cũng lưu ý rằng người đi làm không nhất thiết phải chờ một chức danh mới để phát triển. Họ có thể chủ động nhận những dự án mới, học thêm kỹ năng, đảm nhận một phần công việc quản lý hoặc tìm cách tăng thu nhập theo những hướng khác.

Vì thế, câu hỏi không nên chỉ là “Có nên nhận thăng chức không?”, mà là “Nếu không nhận, mình sẽ phát triển theo hướng nào?”

Bài toán mới của sự nghiệp: thêm tiền hay thêm tự do?

Một lời đề nghị thăng chức đáng lẽ không chỉ được nhìn bằng con số trên bảng lương. Người đi làm có thể cần đặt khoản tăng thu nhập cạnh những thứ cũng có giá trị nhưng khó thể hiện trên hợp đồng: số giờ làm việc, thời gian đi lại, mức độ căng thẳng, quyền chủ động, thời gian dành cho gia đình và khả năng kiểm soát cuộc sống ngoài công sở.

Một vị trí giúp lương tăng 30% nhưng khiến thời gian làm việc tăng 50% có thể không hấp dẫn với người đang ưu tiên cuộc sống cá nhân. Ngược lại, với một người đang cần tích lũy nhanh để mua nhà hoặc xây dựng nền tảng tài chính, khoản tăng lương đó có thể hoàn toàn đáng giá.

Đây cũng là lý do cùng một lời đề nghị nhưng hai người có thể đưa ra hai quyết định hoàn toàn khác nhau. Không có một mức tăng lương cố định nào khiến thăng chức trở thành “đáng” với tất cả mọi người. Giá trị của nó phụ thuộc vào mục tiêu tài chính và cuộc sống ở từng giai đoạn.

Không muốn lên chức không có nghĩa là không có tham vọng

Có lẽ thay đổi lớn nhất nằm ở chính cách người đi làm định nghĩa thành công.

Một người có thể không muốn quản lý 20 nhân viên nhưng vẫn muốn trở thành chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực của mình. Một người khác có thể không muốn làm việc 60 giờ mỗi tuần nhưng vẫn muốn tăng thu nhập. Cũng có người chấp nhận kiếm ít hơn để có thêm thời gian cho gia đình.

Điểm chung của họ là không còn mặc định rằng nhiều tiền hơn và chức danh cao hơn luôn đồng nghĩa với một sự nghiệp tốt hơn.

Với người đi làm ở tuổi 30, đây có thể là một bài toán đặc biệt đáng cân nhắc. Khi còn trẻ, thêm thu nhập và kinh nghiệm thường là ưu tiên lớn. Nhưng càng nhiều trách nhiệm cá nhân, câu hỏi về thời gian và chất lượng sống càng trở nên quan trọng.

Thăng chức vì thế không phải một đích đến bắt buộc. Quan trọng hơn là biết mình đang muốn đổi điều gì lấy điều gì: thêm tiền lấy thêm trách nhiệm, hay giữ lại một phần thu nhập để đổi lấy thời gian và sự tự do?

Có thể tham vọng không biến mất. Nó chỉ đang được tính lại bằng một đơn vị khác: không chỉ bằng tiền và chức danh, mà bằng cả cuộc sống mình có sau giờ làm.

Tổng hợp