Không cần nhập dây chuyền 20 triệu USD, tận dụng hệ thống sản xuất lốp ô tô, doanh nghiệp Việt lần đầu tiên chế tạo thành công 800 lốp máy bay không săm, giá thấp hơn hàng nhập khẩu 30%

CTCP Cao su Sao Vàng (mã chứng khoán: SRC) được biết đến là một trong những doanh nghiệp lâu đời trong ngành sản xuất săm lốp Việt Nam. Tuy nhiên, ít người biết rằng doanh nghiệp này từng tham gia chế tạo một sản phẩm đặc biệt phục vụ quốc phòng: lốp máy bay.

Không dừng lại ở việc sản xuất lốp có săm cho máy bay quân sự, Cao su Sao Vàng còn phối hợp với các kỹ sư quân đội nghiên cứu thành công lốp không săm cho máy bay huấn luyện L-39. Dự án được thực hiện trên nền tảng dây chuyền sản xuất lốp ô tô sẵn có, thay vì phải nhập khẩu hệ thống thiết bị và công nghệ từ nước ngoài với chi phí ước tính lên tới 20 triệu USD.

Hành trình chế tạo lốp máy bay của Cao su Sao Vàng

Tiền thân của Cao su Sao Vàng là Nhà máy Cao su Sao Vàng, được thành lập ngày 23/5/1960. Bên cạnh các sản phẩm săm lốp ô tô, xe máy và xe đạp, doanh nghiệp đã tham gia nghiên cứu, sản xuất lốp máy bay phục vụ quốc phòng từ đầu những năm 1990.

Ngày 2/6/1992 đánh dấu cột mốc quan trọng khi chuyến bay thử nghiệm đầu tiên sử dụng lốp MiG-21 do Việt Nam chế tạo thành công.

Trong giai đoạn 1993–1998, Cao su Sao Vàng đã sản xuất, bàn giao hơn 2.000 bộ săm lốp máy bay cho Quân chủng Phòng không – Không quân, giúp tiết kiệm khoảng 1 tỷ đồng so với nhập khẩu. Công trình nghiên cứu sản xuất săm lốp máy bay phục vụ quốc phòng sau đó giành giải Nhì Giải thưởng Sáng tạo Khoa học Công nghệ Việt Nam (VIFOTEC) năm 1998.

Từ nền tảng này, Cao su Sao Vàng tiếp tục tham gia một nhiệm vụ khó hơn: chế tạo lốp không săm cho máy bay huấn luyện L-39.

Khác với lốp có săm truyền thống, lốp không săm phải trực tiếp giữ khí nén bên trong, đồng thời đáp ứng những yêu cầu nghiêm ngặt về khả năng chịu tải, chịu áp suất và độ bền trong quá trình máy bay cất, hạ cánh.

Thời điểm đó, Việt Nam chưa có đơn vị nào nghiên cứu, sản xuất được loại lốp này. Việc tìm kiếm đối tác nước ngoài để đầu tư hoặc chuyển giao công nghệ cũng gặp nhiều khó khăn.

Theo tính toán của nhóm nghiên cứu do Đại tá, TS Nguyễn Hữu Đoàn làm chủ nhiệm, nếu nhập khẩu dây chuyền đồng bộ và tiếp nhận chuyển giao công nghệ từ nước ngoài, kinh phí có thể lên tới 20 triệu USD.

Trước bài toán chi phí, Viện Kỹ thuật Quân sự Phòng không – Không quân và Cao su Sao Vàng quyết định tận dụng hệ thống sản xuất lốp ô tô hiện có để phát triển sản phẩm mới.

Doanh nghiệp chỉ đầu tư bổ sung một số thiết bị chuyên dụng như trống thành hình, khuôn lốp và màng lưu hóa. Giá trị thiết bị bổ sung ước tương đương 5–10% chi phí đầu tư một dây chuyền đồng bộ mới.

Nhờ đó, phần lớn công đoạn sản xuất được thực hiện trên hệ thống máy móc sẵn có, giảm đáng kể vốn đầu tư ban đầu.

Sản xuất thành công 800 lốp máy bay, giá thấp hơn hàng nhập khẩu 30%

Bài toán kỹ thuật quan trọng nhất nằm ở khả năng giữ khí của lốp. Để đáp ứng yêu cầu này, nhóm nghiên cứu phải hoàn thiện công thức phối trộn cao su, kết cấu sản phẩm và quy trình chế tạo.

Trong đó, cao su thiên nhiên Việt Nam được kết hợp với các nguyên liệu chuyên dụng để tạo ra hỗn hợp đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Tỷ lệ cao su thiên nhiên sử dụng trong nguyên liệu chế tạo lốp có thể đạt khoảng 60%.

Sau nhiều lần nghiên cứu và thử nghiệm, năm 2010, đề tài chế tạo lốp máy bay không săm L-39 được nghiệm thu cấp Nhà nước, đạt loại A.

Trên cơ sở kết quả này, nhóm tiếp tục triển khai dự án hoàn thiện công nghệ và sản xuất thử nghiệm trong giai đoạn 2012–2014.

Qua 4 đợt sản xuất, dự án đã chế tạo thành công 800 chiếc lốp máy bay L-39, gồm 600 lốp sau và 200 lốp trước.

Tháng 3/2015, dự án được nghiệm thu cấp Nhà nước. Sản phẩm được triển khai sử dụng tại Trung đoàn 910, Trường Sĩ quan Không quân, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và an toàn trong quá trình khai thác.

Lốp máy bay do Cao su Sao Vàng phối hợp sản xuất có chất lượng tương đương sản phẩm nhập khẩu nhưng giá thành thấp hơn khoảng 30%.

Với nhu cầu thay thế lốp máy bay hằng năm, việc chủ động sản xuất trong nước được ước tính có thể giúp tiết kiệm khoảng 2–2,5 tỷ đồng mỗi năm so với phương án nhập khẩu.

Bên cạnh lợi ích kinh tế, việc tự chế tạo lốp máy bay còn giúp các đơn vị quân đội chủ động hơn về nguồn cung vật tư kỹ thuật, đặc biệt đối với những dòng máy bay đã được đưa vào sử dụng trong thời gian dài.

Thành công của dự án được ghi nhận tại Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật toàn quốc lần thứ 13, khi công trình Hoàn thiện công nghệ và sản xuất thử nghiệm lốp máy bay bơm hơi không có săm cho máy bay L-39 giành giải Nhất. Đây là một trong 6 công trình đoạt giải Nhất trong tổng số 550 giải pháp tham gia hội thi.

Từ kết quả nghiên cứu lốp L-39, nhóm kỹ sư tiếp tục đặt mục tiêu phát triển công nghệ chế tạo lốp phục vụ những dòng máy bay quân sự khác.