Hơn 90% người dùng không hiểu công dụng của chiếc chân thứ 3 trên phích cắm

Trong nhà, phích cắm 2 chân xuất hiện ở rất nhiều đồ điện quen thuộc. Thế nhưng ở một số thiết bị, chúng ta lại bắt gặp loại phích cắm có tới 3 chân. Tùy từng tiêu chuẩn, chiếc chân thứ 3 có thể tròn, dẹt, dài ngắn và nằm ở những vị trí khác nhau. Vì sử dụng thiết bị hằng ngày chủ yếu chỉ quan tâm cắm điện vào là chạy, ít người thực sự để ý chiếc chân này đảm nhiệm nhiệm vụ gì. Đáng nói, đây không đơn thuần là sự khác biệt về hình dáng giữa các loại phích cắm. Đằng sau chiếc chân thứ 3 là một nguyên tắc an toàn điện khá cơ bản và cũng là lý do người dùng không nên tùy tiện thay đổi cấu tạo phích cắm của thiết bị.

Chân thứ 3 trên phích cắm có công dụng gì?

Với loại phích cắm 3 chân có nối đất (grounding prong), chân thứ 3 chính là chân nối đất bảo vệ. Trong điều kiện thiết bị hoạt động bình thường, dòng điện tải không đi qua chân này. Vai trò của nó chủ yếu xuất hiện khi có sự cố, chẳng hạn lớp cách điện bên trong bị hỏng khiến dây mang điện chạm vào phần vỏ kim loại vốn không mang điện của thiết bị. Khi thiết bị và hệ thống điện được nối đất đúng, đường nối đất tạo ra một đường dẫn trở kháng thấp cho dòng điện sự cố. Điều này giúp thiết bị bảo vệ quá dòng như cầu chì hoặc aptomat có điều kiện tác động khi dòng sự cố đủ lớn, qua đó ngắt mạch. Nguyên lý này được đề cập trong các hướng dẫn an toàn của Cơ quan Quản lý An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Hoa Kỳ (OSHA) và Ủy ban An toàn Sản phẩm Tiêu dùng Hoa Kỳ (CPSC). Hiểu đơn giản, chiếc chân thứ 3 không được thêm vào để thiết bị có thêm điện mà là một phần của hệ thống bảo vệ khi có sự cố điện.

Đến đây lại có một điểm cần làm rõ: nếu chân thứ 3 có vai trò như vậy, tại sao rất nhiều thiết bị vẫn chỉ sử dụng phích cắm 2 chân? Điều này không có nghĩa những thiết bị đó bị thiếu chân nối đất. Một số sản phẩm được thiết kế theo phương án bảo vệ khác, chẳng hạn cách điện kép, nên không cần nối đất theo cách của những thiết bị sử dụng phích cắm 3 chân. Vì vậy, số chân của phích cắm phụ thuộc vào thiết kế và tiêu chuẩn áp dụng cho từng thiết bị, người dùng không nên tự ý thay đổi.

Có phích cắm 3 chân chưa chắc đã đồng nghĩa với việc được nối đất

Chiếc chân thứ 3 chỉ phát huy đúng chức năng khi phía sau nó có một hệ thống phù hợp. Nói dễ hiểu, chân nối đất của phích cắm phải tiếp xúc với phần nối đất của ổ cắm, sau đó tiếp tục được kết nối với dây bảo vệ và hệ thống nối đất được lắp đặt đúng. Nếu một mắt xích không tồn tại hoặc đấu nối không đúng, chỉ riêng việc chiếc phích cắm có 3 chân không thể tạo ra đầy đủ chức năng bảo vệ. Bởi vậy, nhìn thấy ổ cắm có 3 lỗ cũng chưa đủ để kết luận hệ thống điện phía sau chắc chắn đã được nối đất đúng. Đây là điều đáng lưu ý ở những ngôi nhà cũ, hệ thống điện đã sửa chữa nhiều lần hoặc gia đình không rõ trước đây được thi công như thế nào. Nếu cần xác định tình trạng nối đất, nên để thợ điện có chuyên môn kiểm tra thay vì tự thử bằng những cách thiếu an toàn.

Phích cắm 3 chân không vừa ổ điện thì nên làm gì?

Đây là tình huống thực tế hơn mà một số gia đình có thể gặp phải: mua thiết bị về nhưng kiểu phích cắm lại không tương thích với ổ điện đang sử dụng. Đầu chuyển có thể giải quyết sự khác biệt về hình dạng trong một số trường hợp, nhưng cần nhớ cắm vừa và được nối đất là hai chuyện khác nhau. Nếu ổ điện và hệ thống phía sau không có đường nối đất phù hợp, một chiếc đầu chuyển thông thường không thể tự tạo ra đường nối đất chỉ nhờ việc cắm thêm vào giữa. Cũng vì vậy, không nên tự ý tháo hoặc bẻ chân thứ 3 để phích cắm vừa với ổ 2 lỗ. Thiết bị có thể vẫn hoạt động sau khi chân nối đất bị loại bỏ, bởi trong điều kiện bình thường dòng điện tải vốn không đi qua chân này. Nhưng chức năng nối đất bảo vệ theo thiết kế ban đầu khi đó không còn được duy trì. CPSC cũng cảnh báo không loại bỏ chân nối đất của phích cắm 3 chân. Nếu thiết bị cần nối đất nhưng ổ điện trong nhà không phù hợp, nên để người có chuyên môn kiểm tra và đưa ra phương án xử lý. Thực ra, chiếc chân thứ 3 chỉ là một chi tiết rất nhỏ trong cả hệ thống điện. Để nó làm đúng nhiệm vụ, từ phích cắm, ổ cắm đến dây bảo vệ và hệ thống nối đất phía sau đều phải được lắp đặt phù hợp.

Đó cũng là lý do chúng ta có thể sử dụng một thiết bị trong thời gian dài mà gần như chẳng nhận thấy chân thứ 3 đang làm gì. Nó không sinh ra để tạo thêm một chức năng mà người dùng nhìn thấy mỗi ngày, mà đóng vai trò trong cơ chế bảo vệ khi có sự cố. Vì vậy, với thiết bị được nhà sản xuất trang bị phích cắm 3 chân có nối đất, cách đơn giản nhất vẫn là giữ nguyên cấu tạo của phích cắm và sử dụng với hệ thống điện phù hợp.