Học Luật thời AI: Lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở chỗ bạn thuộc bao nhiêu điều luật

Hãy thử hình dung: một luật sư tập sự soạn xong bản tóm tắt án lệ trong 4 tiếng. Cùng lúc đó, AI xử lý xong 500 tài liệu tương tự trong 20 phút. Đây không phải viễn cảnh tương lai - đây là thực tế đang diễn ra tại nhiều hãng luật quốc tế ngay lúc này. Theo báo cáo của Thomson Reuters, tỷ lệ chuyên gia pháp lý dùng AI tạo sinh đã tăng gần gấp đôi chỉ trong một năm, từ 14% lên 26%.

Trong bức tranh đó, ngành Luật và những môi trường đào tạo ngành Luật như Trường Đại học FPT (FPTU) đang phải trả lời câu hỏi: Người học Luật cần chuẩn bị điều gì để không bị bỏ lại?

Nếu AI thuộc luật hơn, bạn sẽ làm gì?

Một điều nhiều người vẫn hiểu nhầm: học Luật không đồng nghĩa với việc chỉ trở thành luật sư. Cử nhân Luật hiện nay đang làm việc ở rất nhiều vai trò khác nhau - chuyên viên pháp chế tại tập đoàn, chuyên gia tư vấn M&A, compliance officer tại ngân hàng, chuyên gia sở hữu trí tuệ, chuyên viên quản trị rủi ro, quản trị nhân sự hay thậm chí khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ pháp lý (LegalTech). Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu diễn ra mạnh mẽ và sâu rộng, các hiệp định thương mại tự do (FTA) như CPTPP, EVFTA cũng như các quy tắc, chuẩn mực quốc tế nói chung cần được bảo đảm thực thi nghiêm minh ở từng quốc gia. Vì vậy, nhu cầu nhân lực am hiểu pháp luật kinh tế, đầu tư, thương mại quốc tế đã và tăng nhanh theo cấp số nhân.

Sự phát triển của AI khiến nhiều người lầm tưởng rằng pháp luật sẽ là một trong những lĩnh vực chịu tác động mạnh. Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng AI chủ yếu thay thế các tác vụ mang tính kỹ thuật và lặp lại, chứ chưa thể thay thế phần cốt lõi nhất của nghề luật: tư duy pháp lý.

AI có thể tra cứu nhanh hàng nghìn trang tài liệu, gợi ý cấu trúc hợp đồng hay tổng hợp án lệ chỉ trong thời gian ngắn. Nhưng pháp luật không chỉ là việc "tìm đúng điều luật", mà còn là quá trình lập luận, phản biện, đánh giá bối cảnh xã hội, yếu tố con người và trách nhiệm đạo đức phía sau mỗi quyết định.

Trong bối cảnh đó, lợi thế của sinh viên luật tương lai không còn nằm ở việc ghi nhớ nhiều điều luật hơn người khác, mà nằm ở năng lực phản biện, khả năng lập luận đa chiều và tư duy ra quyết định.

Ở thời đại AI, sinh viên Luật không cạnh tranh nhau bởi việc "thuộc luật".

Sinh viên luật thời AI cần biết cách đặt câu hỏi, kiểm chứng dữ liệu, phát hiện điểm bất hợp lý trong lập luận và hiểu giới hạn của công nghệ. AI có thể đưa ra câu trả lời rất nhanh, nhưng luật sư phải đủ năng lực để đánh giá xem câu trả lời đó có chính xác, hợp pháp và phù hợp với từng bối cảnh cụ thể hay không.

Không chỉ trong lĩnh vực tư vấn tuân thủ, nhiều hoạt động cốt lõi của nghề luật cũng đòi hỏi những năng lực mà AI hiện chưa thể thay thế. Trong các giao dịch đầu tư, mua bán – sáp nhập (M&A) hay tái cấu trúc doanh nghiệp, luật sư không đơn thuần áp dụng quy định pháp luật mà còn phải thiết kế cấu trúc giao dịch, cân bằng lợi ích giữa các bên, dự liệu và quản trị rủi ro, tìm kiếm các phương án sáng tạo trong khuôn khổ pháp luật. Tương tự, trong hoạt động tranh tụng, thành công không chỉ phụ thuộc vào việc nắm vững quy định mà còn đòi hỏi kỹ năng xây dựng đường lối tranh tụng, đánh giá chứng cứ, thuyết phục người tiến hành tố tụng và khả năng ứng phó linh hoạt trước những diễn biến khó lường của vụ việc. AI có thể hỗ trợ phân tích thông tin và chuẩn bị tài liệu, nhưng việc đưa ra phán đoán chiến lược, thương lượng và bảo vệ quyền lợi khách hàng trong những tình huống phức tạp vẫn là năng lực đặc trưng của con người. Vì vậy, có thể nói, AI sẽ trở thành "trợ lý" của những người hành nghề luật hơn là "người thay thế". AI làm giảm thời gian dành cho các công việc kỹ thuật, nhưng đồng thời làm gia tăng giá trị của những năng lực mang tính chiến lược, sáng tạo và phán đoán nghề nghiệp.

Nhận ra điều này từ sớm, FPTU đã tích hợp LegalTech vào chương trình đào tạo Luật nhưng không phải như môn học bổ trợ, mà như một năng lực cốt lõi sinh viên cần có trước khi ra trường.

Học ngành Luật tại FPTU: tư duy, công nghệ, thực tiễn và toàn cầu

Chương trình đào tạo của Trường Đại học FPT hiện có 2 chuyên ngành: Luật và Luật kinh tế. Chuyên ngành Luật trang bị cho sinh viên nền tảng kiến thức pháp lý gắn với hiểu biết về hệ thống pháp luật và thực tiễn đời sống kinh tế, xã hội. Chuyên ngành Luật kinh tế đào tạo kết hợp giữa kiến thức pháp luật và hoạt động kinh doanh, trang bị cho sinh viên nền tảng vững chắc để tham gia và quản lý các hoạt động kinh tế thị trường.

Thay vì chỉ học lý thuyết trên giảng đường, sinh viên ngành Luật tại FPTU được tiếp cận phương pháp đào tạo mang tính thực hành cao như học qua dự án, tranh biện, mô phỏng phiên tòa giả định và xử lý tình huống pháp lý thực tế. Quá trình học tập tập trung rèn luyện khả năng lập luận, phân tích luật, tư duy phản biện và kỹ năng hành nghề. Đây là những năng lực được xem là khó bị thay thế nhất trong thời đại AI.

Lớp học mô phỏng phiên tòa tại Trường Đại học FPT.

Nhà trường cũng đưa yếu tố "LegalTech" (công nghệ pháp lý) vào chương trình đào tạo, giúp sinh viên biết cách ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích pháp lý, soạn thảo và tư vấn pháp luật. Quá trình này trang bị cho sinh viên năng lực thích ứng trong bối cảnh thế giới đang số hóa hoạt động pháp lý.

Bên cạnh đó, học kỳ On-the-Job Training tạo điều kiện để sinh viên tham gia làm việc thực tế tại doanh nghiệp, văn phòng luật hoặc tổ chức quốc tế ngay từ khi còn trên ghế nhà trường. Môi trường thực chiến giúp sinh viên tiếp xúc với các bài toán pháp lý thật, rèn kỹ năng xử lý công việc và hiểu cách pháp luật vận hành.

Sinh viên ngành Luật Trường Đại học FPT được rèn luyện những kỹ năng để khó bị thay thế trong thời đại AI.

Một điểm nhấn khác là định hướng quốc tế hóa trong đào tạo. Chương trình chú trọng phát triển ngoại ngữ gồm tiếng Anh và tiếng Trung, tư duy pháp luật quốc tế và khả năng làm việc trong môi trường đa văn hóa. Sinh viên được tiếp cận nhiều giáo trình quốc tế, có cơ hội tham gia các chương trình trao đổi, kết nối học thuật ở các nước trên thế giới để mở rộng góc nhìn nghề nghiệp trong bối cảnh ngành Luật ngày càng mang tính toàn cầu.

Trong thời đại AI, lợi thế cạnh tranh của người học luật không còn nằm ở việc ghi nhớ nhiều điều luật hơn người khác, mà nằm ở khả năng tư duy, thích ứng công nghệ và giải quyết những vấn đề thực tiễn mà máy móc chưa thể thay thế hoàn toàn. Đây cũng là những ưu thế khác biệt mà đào tạo mà ngành Luật tại Trường Đại học FPT đang có.

Từ tư duy pháp lý đến năng lực ứng dụng công nghệ, tìm hiểu những thông tin về ngành Luật tại FPTU thêm tại đây.