Hoàng đế cuối cùng của nhà Thanh tiết lộ lý do Quang Tự không lật đổ được Từ Hi

Quang Tự tuy là hoàng đế tôn quý nhưng từ đầu đến cuối không thể thoát khỏi sự khống chế của Từ Hi Thái hậu . Từ lúc 4 tuổi nhập cung, sau khi cưới hoàng hậu thì được trực tiếp trị vì nhưng thực tế cuộc đời và hoàng quyền của ông luôn bị Từ Hi kìm kẹp. Ngay cả đến phút cuối, khi đối đầu trực diện với Từ Hi, Quang Tự vẫn không có đủ thực lực để triệt hạ bà.

Hoàng đế cuối cùng của nhà Thanh là Phổ Nghi vào những năm cuối đời đã dùng một câu nói để vạch trần khía cạnh tàn khốc nhất trong cuộc tranh giành quyền lực giữa hoàng đế và thái hậu: “Hắn cảm sát, đản thị sát bất khởi”, ý nói Quang Tự dám giết (Từ Hi), nhưng không gánh nổi hậu quả.

Bị Từ Hi khống chế từ năm 4 tuổi

Sử chép, sau khi Hoàng đế Đồng Trị bệnh mất không con nối dõi, mẹ đẻ là Thái hậu Từ Hi không chọn vị hoàng thân nào cùng hàng với Đồng Trị để nối ngôi, mà đưa Tải Điềm, con trai của Thuần Thân vương Dịch Hoàn (em trai Hoàng đế Hàm Phong - chồng Từ Hi) vào cung kế thừa hoàng vị. Đó là Hoàng đế Quang Tự.

Việc Quang Tự có thể trở thành hoàng đế có mối liên hệ rất lớn với xuất thân của ông. Mẹ đẻ của ông chính là em gái ruột của Từ Hi, do đó bà vừa là dì ruột, vừa là bác dâu của hoàng đế.

Quang Tự mới 4 tuổi đã phải vào cung cấm, lớn lên bên cạnh Từ Hi. Đối với vị ấu đế, Từ Hi vừa là bề trên trong gia tộc, vừa là người thâu tóm toàn bộ triều chính.

Từ thuở ấu thơ, Quang Tự đã chịu sự quản thúc vô cùng nghiêm ngặt, từ đó hình thành tâm lý khiếp sợ sâu sắc đối với vị thái hậu này.

Trưởng thành vẫn không có thực quyền

Theo tổ chế nhà Thanh, hoàng đế sau khi trưởng thành phải tiến hành đại hôn (cưới chính thê) thân chính, tức tự mình điều hành ttoàn bộ triều chính.

Đối với Quang Tự, đại hôn không chỉ là chuyện lập gia đình, mà còn đồng nghĩa với việc Từ Hi phải từng bước rút về hậu trường. Chính vì vậy, bà cứ lần lữa, trì hoãn cho đến năm Quang Tự 19 tuổi mới cho phép ông cử hành lễ đại hôn. Đến khi không thể trì hoãn được nữa, việc tuyển chọn hoàng hậu vẫn do một tay Từ Hi thao túng. Bà chọn cháu gái ruột (con của em trai - Quế Tường) làm hoàng hậu, tức Long Dụ Hoàng hậu.

Quang Tự vốn dĩ ưng ý một cô gái khác, nhưng dưới áp lực nặng nề của Từ Hi, ông đành phải trao ngọc như ý - biểu tượng của ngôi vị mẫu nghi thiên hạ - cho Long Dụ. Cuộc hôn nhân trái ý muốn này càng chôn xuống rào cản ngăn cách mối quan hệ giữa ông và thái hậu.

Người mà Quang Tự thực sự sủng ái là Trân phi, nhưng Từ Hi lại hết sức bất mãn với Trân phi, khiến mâu thuẫn giữa họ ngày càng khoét sâu.

Lần đoạt quyền thất bại của Quang Tự

Sự kiện thực sự khiến Quang Tự và Từ Hi đối đầu trực diện là biến pháp Mậu Tuất năm 1898. Quang Tự nuôi hy vọng thông qua cải cách để chấn chỉnh triều chính, quân sự và giáo dục, mưu cầu nắm giữ thực quyền cai trị đúng nghĩa của một hoàng đế.

Tuy nhiên, cuộc cải cách triển khai chỉ được hơn trăm ngày đã vấp phải sự phản đối kịch liệt từ phe thế lực bảo thủ do Từ Hi cầm đầu, khiến cục diện nhanh chóng mất kiểm soát.

Sau chính biến Mậu Tuất, Quang Tự hoàn toàn đánh mất quyền chủ động và bị giam lỏng tại Doanh Đài. Kể từ đó, dù danh nghĩa vẫn là hoàng đế, trên thực tế ngay cả quyền tự do đi lại của ông cũng bị tước đoạt.

Khi Trân phi bị ném xuống giếng sát hại, ông ở ngay cạnh bên mà bất lực không thể ngăn cản. Khi nhóm “Lục quân tử” thuộc phái duy tân bị xử trảm, ông cũng chẳng thể ra tay bảo bọc. Đến bước đường này, Quang Tự chỉ còn lại hư danh hoàng đế, còn lực lượng thực tế có thể điều động thì gần như bằng không.

Câu đúc kết của hoàng đế cuối cùng Phổ Nghi

Quả đúng như câu nói của Phổ Nghi - “Hắn cảm sát, đản thị sát bất khởi”, Quang Tự không phải chưa từng nghĩ đến việc đoạt lại hoàng quyền, nhưng cái giá phải trả để thực sự loại bỏ được Từ Hi là vô cùng khủng khiếp. Những quân bài trong tay ông gần như đều là đi mượn, một nhóm học giả duy tân nhiệt huyết nhưng non nớt kinh nghiệm như Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu, kết hợp với lời hứa mơ hồ từ lực lượng Tân quân của Viên Thế Khải.

Khi biến cố nổ ra, Viên Thế Khải chọn ngả theo phe quyền lực vững chắc hơn. Từ Hi lập tức phát động chính biến, dẹp bỏ toàn bộ các chính sách cải cách chỉ sau 103 ngày.

Nói cách khác, đứng sau lưng Từ Hi là mạng lưới thế lực triều đình, quân quyền và các mối quan hệ cung đình đã được tích lũy vững chắc qua hàng chục năm. Nếu thực sự mạo hiểm sát hại Từ Hi, điều Quang Tự phải đối mặt không chỉ đơn thuần là tiếng xấu muôn đời về tội giết người mẹ danh nghĩa, mà kéo theo đó có thể là sự phân liệt của toàn bộ triều đình, quân đội mất kiểm soát và nguy cơ các lcường quốc phương Tây đang rình rập xâu xé.

Câu nói “không gánh nổi hậu quả” của Phổ Nghi vào những năm cuối đời đã nói trúng bản chất của bài toán chính trị này. Nếu giết Từ Hi, thứ Quang Tự nhận về là tội danh giết mẹ, triều đình tan vỡ thành trăm mảnh và sự xâm lăng của các đế quốc, còn nếu không giết, thứ ông đánh mất chỉ là số phận của cá nhân mình.

Năm 1908, Từ Hi và Quang Tự lần lượt qua đời cách nhau chỉ một ngày, cuộc giằng co quyền lực kéo dài nhiều thập kỷ giữa hai người khép lại theo sự ra đi của họ. Quang Tự dù mang thân phận thiên tử tôn quý nhưng chưa bao giờ thực sự thoát khỏi cái bóng của Từ Hi và năm chữ “không gánh nổi hậu quả” đã đúc kết trọn vẹn nỗi bế tắc lớn nhất trong toàn bộ cuộc đời ông.