‘Đốm lạnh’ bí ẩn giữa đại dương báo hiệu nguy cơ thảm hoạ khí hậu

Một nghiên cứu mới đã tìm ra lời giải cho bí ẩn này, và đó là dấu hiệu đáng lo ngại cho thấy thế giới đang lao nhanh đến điểm tới hạn đáng báo động nhất của biến đổi khí hậu.

Vùng biển này – được gọi là “đốm lạnh” hoặc “hố nóng lên” (warming hole) – đã giảm nhiệt gần 1 độ C kể từ năm 1900.

Từ lâu, các nhà khoa học đã tranh luận liệu hiện tượng bất thường này có phải do đại dương mất nhiệt từ bề mặt vì những thay đổi về gió và mây, hay đây là tín hiệu cho thấy một hệ thống hải lưu đóng vai trò vận chuyển nhiệt đang suy yếu.

Nghiên cứu mới kết luận nguyên nhân là vế thứ hai, và phát hiện này cho thấy tương lai đáng lo ngại.

Hệ thống hoàn lưu kinh tuyến Đại Tây Dương (AMOC) hoạt động như một băng chuyền khổng lồ trong đại dương, đưa nước ấm từ vùng nhiệt đới lên Bắc bán cầu, nơi nước nguội đi, chìm xuống và sau đó chảy ngược trở lại phía nam.

Nhiều nghiên cứu cho thấy hệ thống này đang suy yếu khi hiện tượng nóng lên toàn cầu do con người gây ra làm tan băng và khiến lượng nước ngọt đổ vào đại dương tăng mạnh, phá vỡ sự cân bằng mong manh giữa nhiệt độ và độ mặn vốn duy trì AMOC.

Một số nhà khoa học cảnh báo AMOC đang tiến gần điểm tới hạn, có thể ngay trong thế kỷ này, đồng nghĩa với viễn cảnh sụp đổ trong tương lai sẽ trở nên không thể đảo ngược.

Nếu AMOC ngừng hoạt động, đó sẽ là một thảm họa toàn cầu: mực nước biển dọc bờ Đông nước Mỹ sẽ tăng nhanh hơn, châu Âu có thể rơi vào những mùa đông giá rét khắc nghiệt, còn các hệ thống gió mùa ở châu Phi sẽ thay đổi, gây ra những đợt hạn hán kéo dài.

Một số nhà khoa học coi “đốm lạnh” là dấu vân tay của sự thay đổi AMOC, bởi đây chính là khu vực nhận phần lớn lượng nhiệt mà AMOC vận chuyển tới.

Để hiểu rõ hơn điều đang xảy ra tại khu vực này của Đại Tây Dương, các nhà nghiên cứu đã kết hợp dữ liệu nhiệt đại dương thu thập từ thiết bị đo đạc và vệ tinh với các mô hình khí hậu.

Họ phát hiện hiện tượng lạnh đi ở “đốm lạnh” không chỉ xảy ra trên bề mặt mà còn lan xuống các tầng nước sâu, nơi các điều kiện khí quyển như gió và mây có ảnh hưởng yếu hơn nhiều.

Nghiên cứu cho thấy mọi dấu hiệu đều chỉ ra vai trò của AMOC. Theo nhà khoa học Stefan Rahmstorf - đồng tác giả nghiên cứu và giáo sư vật lý – hải dương học tại ĐH Potsdam (Đức), AMOC đang làm thay đổi quá trình vận chuyển nhiệt trong đại dương, và chính điều đó dẫn tới sự lạnh đi của “đốm lạnh”.

Ông cũng cho biết còn có rất nhiều bằng chứng khác, độc lập với hiện tượng “đốm lạnh”, cho thấy AMOC đang suy yếu. Một số nghiên cứu thậm chí cho rằng hệ thống này hiện ở trạng thái yếu nhất trong khoảng 1.000 năm qua.

Ông René van Westen - nhà nghiên cứu về biển và khí quyển tại ĐH Utrecht, cho biết các nghiên cứu trước đây đã chứng minh rằng những điều kiện khí quyển đơn thuần cũng có thể tạo ra “đốm lạnh”. Tuy nhiên, việc nghiên cứu mới tìm thấy kết quả nhất quán trên nhiều bộ dữ liệu khác nhau đã củng cố độ tin cậy của các kết luận.