Cùng thuộc huyện đảo Cát Hải, thành phố Hải Phòng, nhưng Cát Bà và Cát Hải lại mang hai gương mặt hoàn toàn khác nhau.
Cát Bà, đảo lớn nhất trong quần đảo gần 300 hòn đảo lớn nhỏ, nổi tiếng với vịnh biển đẳng cấp thế giới, rừng nguyên sinh và dấu ấn lịch sử chiến tranh còn nguyên vẹn.
Cát Hải là hòn đảo cửa ngõ chỉ rộng khoảng 40 ki lô mét vuông , lại hút khách bằng vẻ đẹp bình dị, con đê chắn sóng huyền thoại và đời sống văn hóa làng biển chân thực. Cả hai cách trung tâm Hà Nội khoảng 150 km và cách Hải Phòng chỉ 30 km, đủ gần để đi về trong một chuyến cuối tuần, đủ xa để cảm giác thực sự thoát khỏi phố thị.
Cát Bà đẹp nhất từ tháng 4 đến tháng 10, khi khí hậu dễ chịu, trời trong và hầu như không mưa. Tháng 5 đến tháng 7 là cao điểm du lịch dù đông vui nhưng giá dịch vụ cũng tăng theo. Cuối tháng 7 đến tháng 8 đôi khi có mưa, ảnh hưởng ít nhiều đến các hoạt động ngoài trời.
Cát Hải lại có cửa sổ đẹp hơn một chút, kéo dài từ tháng 2 đến tháng 6. Mùa xuân gió nhẹ, nắng ấm, không mưa, là sự lựa chọn lý tưởng cho việc ngắm cảnh và chụp ảnh. Bình minh và hoàng hôn trên đê chắn sóng vào khoảng thời gian này được nhiều nhiếp ảnh gia săn đón. Nếu khéo sắp xếp, du khách hoàn toàn có thể ghép cả hai đảo vào một chuyến duy nhất vào khoảng tháng 4 đến tháng 6, thời điểm cả Cát Bà lẫn Cát Hải đều đang ở trạng thái đẹp nhất.
Cát Bà tiếp cận qua hai cách từ huyện Cát Hải. Phà Đồng Bài hoạt động từ 5h30 đến 18h30, giá từ 12.000 đồng cho người đi bộ, 45.000 đồng cho xe máy và 190.000 đồng cho ô tô dưới 9 chỗ, mất khoảng 30 phút đến 1 tiếng. Cáp treo, đặt tại khu vực phà Gót cũ là lựa chọn thú vị hơn với giá 100.000 đồng một lượt, đóng cửa thứ Ba hàng tuần. Lên đảo rồi, du khách còn di chuyển thêm 20 km vào trung tâm bằng xe buýt, taxi hoặc xe ôm.
Còn Cát Hải dễ tiếp cận hơn đáng kể: từ trung tâm Hải Phòng đi dọc Quốc lộ 5, qua đường Đình Vũ và Mạc Thái Tổ, vượt cầu Lạch Huyện là đến nơi, không cần qua phà, không cần đổi phương tiện. Đường ra đảo khá hẹp, chỉ đủ một đến hai xe máy, nên nhiều người chọn đi bộ cho an toàn và thoải mái. Chính sự dễ đến này khiến Cát Hải thường là điểm dừng đầu tiên trong hành trình ghé check-in đê chắn sóng buổi sáng, rồi bắt phà ra Cát Bà khám phá tiếp vào buổi chiều.
Những điểm đến không thể bỏ qua
Cát Bà tự hào với Vịnh Lan Hạ, thành viên chính thức của Hiệp hội Câu lạc bộ Các vịnh đẹp nhất thế giới. Vùng nước lặng trong xanh, bao quanh bởi những vách núi đá vôi dựng đứng, tạo nên cảnh quan toàn bích mà ít nơi nào ở Việt Nam sánh được.
Vịnh Lan Hạ
Vườn Quốc gia Cát Bà là khu dự trữ sinh quyển thế giới rộng lớn, nơi du khách leo núi, đạp xe và đi bộ xuyên rừng nguyên sinh. Làng chài cổ Cái Bèo,một trong những làng chài lâu đời nhất cả nước vẫn giữ nguyên nhịp sống bao đời của người dân vùng biển với những chiếc bè nổi đan xen giữa khung cảnh vịnh.
Vườn Quốc gia Cát Bà
Làng chài cổ Cái Bèo
Cát Hải không có vịnh hạng thế giới, nhưng có thứ không nơi nào có là tuyến đê chắn sóng dài 2.500 mét trải dài ra biển. Công trình vốn được xây để chắn thủy triều bảo vệ đảo nay trở thành điểm check-in ưa thích của giới trẻ, đặc biệt khi thủy triều rút, để lộ ra khung cảnh biển trời hòa quyện với những vệt nắng cuối chiều mà nhiều du khách thừa nhận "chụp mãi vẫn không đủ".
Cát Hải còn lưu giữ hai di tích cổ kính: chùa Hòa Hy (Kim Liên Tự) xây từ năm 1625 và đình Đôn Lương từ thời Hậu Lê năm 1663. Những cảnh quan và di tích ấy chỉ là bề nổi, đằng sau đó là cả một chiều sâu lịch sử và văn hóa mà ít du khách biết đến.
Lịch sử và văn hóa
Cát Bà mang trong lòng những trang sử chiến tranh còn nguyên vẹn. Hang Quân Y là một bệnh viện dã chiến hoàn chỉnh với 17 phòng chia ba tầng, xây dựng từ năm 1963 đến 1965 với thiết kế cửa chống bom đạn, một trang sử sống trong lòng núi đá.
Pháo đài Thần Công trên đỉnh Cao điểm 177 còn giữ hai khẩu pháo lớn và hầm hào khá nguyên vẹn, vừa là địa điểm tìm hiểu lịch sử vừa là đài quan sát toàn cảnh quần đảo. Động Trung Trang dài 300 mét xuyên lòng núi với hệ thống nhũ đá và măng đá kỳ ảo có niên đại khoảng 6 triệu năm, nhắc nhở rằng lịch sử nơi đây không chỉ tính bằng thập kỷ mà bằng địa chất.
Cát Hải nuôi dưỡng một đời sống tâm linh và lễ hội phong phú không kém. Vào ngày 21 tháng Giêng hàng năm, lễ hội đua thuyền truyền thống được tổ chức khi người dân ra biển cầu nguyện với Nam Hải Đại Vương, vị thần bảo vệ vùng biển,mong một năm đánh bắt bội thuận.
Nếu đến vào dịp đầu năm, du khách còn có cơ hội chứng kiến lễ hội kéo ngựa và hội chèo bơi, những sinh hoạt mang đậm bản sắc vùng biển đảo Bắc Bộ. Cảm nhận hết chiều sâu văn hóa ấy rồi, du khách thường muốn lăn ra biển và cả hai đảo đều có sẵn những trải nghiệm cho điều đó.
Trải nghiệm nên thử tại Cát Hải
Cát Bà là thiên đường của những ai ưa vận động và khám phá thiên nhiên. Chèo thuyền kayak trên Vịnh Lan Hạ là trải nghiệm không thể thiếu bồng bềnh trên làn nước trong xanh, vách núi đá vôi bao quanh, không khí trong lành đến mức mỗi hơi thở đều có giá trị.
Lặn biển ngắm san hô mang đến cơ hội chiêm ngưỡng những đàn cá nhiều màu sắc và hệ sinh thái đáy biển phong phú. Đảo Khỉ, tên chính thức là Cát Dứa, là điểm dừng chân vui nhộn với khoảng 20 chú khỉ hoang thường xuyên xuống bãi tắm xin đồ ăn từ du khách.
Cát Hải dành cho những ai thích lặng lẽ ngắm nhìn và cảm nhận. Đứng trên đê chắn sóng khi bình minh ló dạng hay lúc hoàng hôn buông xuống là trải nghiệm thiền định giữa thiên nhiên sóng biển nhẹ nhàng, không gian mở rộng lớn, bầu trời và mặt nước hòa vào nhau.
Nếu Cát Bà kích thích người ta hành động, thì Cát Hải khiến người ta dừng lại và thở. Và sau những giờ vận động hoặc ngắm cảnh như vậy, không gì hợp lý hơn là ngồi xuống thưởng thức hải sản tươi ngon ngay tại chỗ.
Ăn gì?
Cát Bà là xứ sở của hải sản tươi sống giá bình dân. Ghẹ xanh hấp được đánh bắt tự nhiên hoặc nuôi trong đầm nước lợ, ngọt vừa đủ và không thể thiếu trong mỗi bữa. Bún tôm Cát Bà là món bình dân nhưng chế biến cầu kỳ, đậm đà hương biển khơi. Sam biển thưởng thức được nhiều cách từ gỏi, nướng đến chua ngọt. Bề bề rang muối thịt ngọt và đặc trưng, còn tu hài thích hợp làm gỏi, cháo hoặc nướng mỡ hành.
Cát Hải nổi danh với nem cua bể, đặc sản bậc nhất Hải Phòng, được làm từ cua bể tươi đánh bắt ngay tại vùng biển địa phương, kết hợp thịt heo, mộc nhĩ và rau củ, hương vị đậm đà khó quên.
Tôm hùm Cát Hải hay tôm rồng, giàu dinh dưỡng và có thể thưởng thức từ nướng mỡ hành đến hầm nấm đông cô. Cá hồng và cá giò là hai loài đặc sản biển địa phương, ngon dù sốt, nướng, làm gỏi hay nấu lẩu. Ăn no rồi, trước khi khăn gói ra về, vẫn còn một vài điều cần ghi nhớ để chuyến đi trọn vẹn từ đầu đến cuối.
Một vài lưu ý trước khi lên đường
Với Cát Bà, mùa cao điểm từ tháng 5 đến tháng 7 giá dịch vụ tăng đáng kể, nên đặt phòng sớm. Chuyến phà cuối từ bến Cái Viềng về lại Đồng Bài khởi hành lúc 18h, đừng để lỡ chuyến này vì không có nhiều lựa chọn thay thế sau giờ đó.
Với Cát Hải, tuyệt đối không ra đê chắn sóng khi thủy triều đang lên vì mặt đê trơn trượt và tiềm ẩn nguy hiểm. Nên đến vào buổi sáng sớm hoặc chiều muộn để có ánh sáng đẹp nhất cho việc chụp ảnh, và không nên ở lại một mình sau khi trời tối.
Hai hòn đảo, hai cá tính, một hành trình ghép Cát Hải và Cát Bà vào cùng một chuyến đi là cách trọn vẹn nhất để hiểu vẻ đẹp đa dạng của vùng biển đảo Hải Phòng. Nơi mà một buổi sáng bạn còn đứng trên đê chắn sóng ngắm bình minh, buổi chiều đã đang bồng bềnh trên kayak giữa vịnh đẹp nhất thế giới.