Bao sái bàn thờ đúng cách đón tài lộc: Chuyên gia hướng dẫn trình tự lau, không lau bát hương đầu tiên

Trong đời sống tín ngưỡng của người Việt, việc lau dọn bàn thờ trước dịp cuối năm hay các ngày lễ lớn là thói quen quen thuộc của hầu hết gia đình. Theo các tài liệu văn hóa – nghi lễ truyền thống, cách gọi đúng và đủ là “bao sái” bàn thờ. Đằng sau hai chữ tưởng chừng đơn giản ấy là cả một lớp nghĩa liên quan đến tín ngưỡng, nghi lễ và sự tôn kính với không gian thờ tự.

Vì sao gọi là “bao sái” bàn thờ?

Theo các nghiên cứu về phong tục thờ cúng tổ tiên, “bao sái” là từ Hán – Việt, trong đó “bao” mang nghĩa bao bọc, giữ gìn; “sái” có nghĩa là rửa, gột sạch bằng nước thơm. Ghép lại, “bao sái” không đơn thuần là lau dọn cho sạch bụi bẩn mà hàm ý làm sạch một cách trang trọng, có yếu tố thanh tịnh, nhằm làm mới không gian thờ cúng cả về vật chất lẫn tinh thần.

Trong các tài liệu của Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam, bao sái được xếp vào nhóm nghi thức gắn với tín ngưỡng dân gian, thường thực hiện vào những thời điểm mang tính chuyển giao như cuối năm, trước lễ lớn hoặc ngày sóc – vọng. Việc bao sái vì thế mang ý nghĩa “tống cựu – nghênh tân”, thể hiện lòng thành kính của con cháu đối với tổ tiên, thần linh.

Quan niệm này cũng tương đồng với văn hóa Trung Hoa. Nhiều tài liệu nghi lễ gia đình của Trung Quốc gọi việc lau dọn bàn thờ là “清洁供桌” (thanh khiết cung trác) hoặc “洒净”, nhấn mạnh mục đích trừ uế, nghênh phúc. Các bài viết chuyên đề về phong tục đăng trên People China cho rằng bàn thờ là nơi giao hòa âm – dương, nên việc làm sạch phải đi kèm sự cẩn trọng, tôn nghiêm, tránh tùy tiện như lau dọn đồ sinh hoạt thường ngày.

Trình tự bao sái thế nào mới chuẩn, vì sao nhiều người hay làm ngược?

Một trong những lỗi phổ biến khi bao sái bàn thờ là làm không đúng trình tự, lau từ dưới lên trên hoặc gom tất cả đồ thờ lại để lau một lượt cho nhanh. Theo các chuyên gia văn hóa, cách làm này vô tình phá vỡ tính trang nghiêm của nghi thức.

Các tài liệu nghi lễ truyền thống đều thống nhất nguyên tắc: bao sái phải thực hiện từ cao xuống thấp. Trước hết là lau tượng thờ, bài vị – những vị trí cao và linh thiêng nhất trên bàn thờ. Việc lau cần nhẹ nhàng, dứt khoát, tránh xoay lệch hay thay đổi vị trí. Tiếp đó mới đến bát hương – vật phẩm được coi là “trung tâm linh khí”. Nhiều chuyên gia khuyến cáo chỉ nên lau bên ngoài, hạn chế nhấc bát hương; nếu buộc phải di chuyển, cần đặt lại đúng vị trí ban đầu.

Sau bát hương là các đồ thờ đi kèm như đèn, chân nến, lọ hoa, mâm bồng. Mỗi vật nên được lau riêng bằng khăn sạch, không dùng chung với khăn sinh hoạt. Cuối cùng mới đến mặt bàn thờ, lau từ trong ra ngoài, giữ bề mặt khô ráo rồi sắp xếp lại đồ thờ ngay ngắn.

Lý giải về trình tự này, các sách nghi lễ Trung Hoa gọi đây là nguyên tắc “tôn thượng – hạ thứ”, tức trên trước, dưới sau, nhằm giữ trật tự linh thiêng cho không gian thờ tự. Việc nhiều gia đình làm ngược – lau mặt bàn thờ trước rồi mới đến bát hương, tượng thờ – bị xem là thiếu cẩn trọng, dễ gây tâm lý bất an cho chính gia chủ.

Bên cạnh trình tự, chuyên gia cũng lưu ý người thực hiện bao sái cần giữ tâm thế bình tĩnh, sạch sẽ, tránh làm khi vội vàng, bực bội. Trước khi bắt đầu, nên thắp hương khấn xin phép tổ tiên, thần linh; sau khi hoàn tất, thắp hương báo lễ để “an vị” lại không gian thờ cúng. Nước dùng để bao sái thường là nước sạch, nước ấm pha gừng, rượu trắng hoặc nước lá thơm; tuyệt đối không dùng hóa chất tẩy rửa mạnh.

Ở góc độ đời sống hiện đại, nhiều chuyên gia văn hóa cho rằng hiểu đúng và làm đúng việc bao sái không phải để tăng yếu tố mê tín, mà giúp mỗi gia đình giữ được sự trang nghiêm, trân trọng những giá trị truyền thống. Khi bàn thờ được bao sái đúng cách, không gian thờ cúng trở nên gọn gàng, thanh tịnh, đồng thời mang lại cảm giác an yên cho các thành viên trong nhà – điều mà người xưa vẫn gọi là “tâm an thì nhà yên”.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, chiêm nghiệm