AI đã giải mã được tiếng chim, ngày con người nói chuyện được với động vật sắp đến gần?

Một nhà khoa học giải mã các âm thanh mà một loài chim sử dụng để giao tiếp đã giành được giải thưởng 100,000 USD (khoảng 2.5 tỷ VNĐ) vì đã đạt được tiến bộ hướng tới một thế giới nơi con người có thể trò chuyện với động vật.

Tiến sĩ Julie Elie tại Đại học California, Berkeley, đã được trao giải thưởng Coller-Dolittle năm 2026 về giao tiếp hai chiều giữa các loài sau khi tìm ra 11 tiếng gọi cốt lõi trong từ vựng của loài chim sẻ vằn và ý nghĩa của chúng.

Nghiên cứu của cô đã tiết lộ cách các loài chim thông báo chúng là ai và chúng đang làm gì, đồng thời nhận ra nhau bất kể chúng đang nói gì bằng cách sử dụng các đặc trưng cá thể. Cô cũng phát hiện ra rằng đôi khi, những chú chim nhầm lẫn các tiếng gọi có ý nghĩa tương tự nhau nhiều hơn là những tiếng gọi có âm thanh giống nhau.

“Tôi thực sự siêu vinh hạnh,” Elie nói khi giành chiến thắng, cô nói thêm rằng cô hy vọng công trình này là một bước tiến trong “nỗ lực tuyệt vời” để giao tiếp với động vật. Giáo sư Yossi Yovel, một nhà động vật học tại Đại học Tel Aviv và là chủ tịch hội đồng giám khảo, cho biết công trình này đánh dấu “một thời điểm quan trọng trong lĩnh vực này”.

Giải thưởng được thành lập vào năm 2024 bởi Quỹ Jeremy Coller, tổ chức thúc đẩy nhận thức về phúc lợi động vật và tri giác của động vật, hợp tác với Đại học Tel Aviv. Ngoài các giải thưởng hàng năm cho sự tiến bộ, quỹ đã thành lập một giải thưởng lớn trị giá 10 triệu USD (khoảng 250 tỷ VNĐ) cho việc bẻ khóa vấn đề giao tiếp hai chiều giữa người và động vật.

Elie quyết định nghiên cứu chim sẻ vằn vì chúng rất hay hót – nghĩa là chúng tạo ra rất nhiều dữ liệu. “Câu hỏi tôi tự đặt ra cho mình khi nghe những chú chim hót líu lo này là chúng đang nói gì?” cô nói.

Trong hơn một thập kỷ, Elie đã quan sát và ghi lại những âm thanh mà các chú chim tạo ra và phân loại các tiếng gọi theo tình huống và chú chim đã tạo ra chúng. Sau đó, cô sử dụng học máy để phân tích thông tin gì và thông tin đó được mã hóa như thế nào trong các tiếng gọi. Cuối cùng, cô đã tiến hành các thử nghiệm cho thấy những chú chim đồng ý với cách phân loại của cô.

Trong một thử nghiệm, những chú chim sẻ vằn được phát các tiếng gọi khác nhau từ danh mục của chúng khi chúng nhấn vào một nút. Một số tiếng gọi được theo sau bởi một phần thưởng là một số hạt thức ăn. Khi thử nghiệm tiếp tục, những chú chim đã học được cách nhấn nút để bỏ qua các tiếng gọi không có phần thưởng.

Nó tương tự như việc lướt video trên mạng xã hội, Elie nói, chuyển sang video khác khi phần đầu của video có vẻ nhàm chán.

Những chú chim thỉnh thoảng mắc lỗi, nhưng khi điều đó xảy ra, chúng thường nhầm lẫn các tiếng gọi có cùng ý nghĩa hơn là có cùng âm thanh. “Phản hồi của chúng chỉ ra rằng chúng có một hình ảnh tinh thần về ý nghĩa của các âm thanh của chúng,” Elie nói. “Nói cách cách khác, chúng hiểu ý nghĩa của các loại tiếng gọi của mình.”

Giáo sư Jonathan Birch, một nhà triết học tại Trường Kinh tế London, người nằm trong hội đồng giám khảo, cho biết Elie đã làm một “công việc hoàn toàn phi thường” trong hơn 15 năm, “không chỉ xây dựng một từ điển gồm 11 ‘từ cốt lõi’ trong từ vựng của chim sẻ vằn, mà còn hỏi chính những chú chim, thông qua các kỹ thuật thực nghiệm khéo léo, liệu cô ấy có hiểu đúng ý nghĩa hay không. Đó là một ví dụ tuyệt vời về cách chuyển đổi một cách nghiêm ngặt từ việc ghi lại hàng ngàn tiếng gọi sang việc hiểu ý nghĩa của chúng.”

Đây không phải là công trình duy nhất dùng trí tuệ nhân tạo để giải mã tiếng động vật. Nhiều nhóm nghiên cứu khác trên thế giới cũng đang ứng dụng AI để giải mã tiếng kêu của tinh tinh, chuột sọc châu Phi, cá heo và nhiều loài khác.

Những tiến bộ trong trí tuệ nhân tạo đang thay đổi hy vọng rằng một ngày nào đó con người có thể giao tiếp với động vật một cách mạch lạc và có ý nghĩa. Được trang bị các thuật toán học máy, các nhà nghiên cứu đang giải mã cách các tiếng gọi của động vật truyền tải ý nghĩa. Nhưng còn một chặng đường dài để đạt được sự giao tiếp qua lại, Yovel nói.

Jeremy Coller, tỷ phú tài chính người Anh đứng sau giải thưởng, tỏ ra lạc quan hơn. “Tôi thuyết phục rằng điều này hiện là tất yếu,” ông nói. “Nó là tất yếu vì AI đang tăng tốc quá nhanh. Tôi có niềm tin tuyệt đối rằng chúng ta sẽ bẻ khóa được mật mã vào năm 2030, một bước đột phá sẽ mang lại lợi ích cho con người và các loài động vật đồng loại của chúng ta trên toàn thế giới.”

Nguồn: The Guardian