Ai cũng biết mì ăn liền không tốt cho sức khỏe, nhưng vì sao chúng ta không thể cưỡng lại được?

Điều gì xuất hiện đầu tiên trong tâm trí bạn khi cần ăn tối nhanh và một mình ở nhà?

Với tôi, điều đó có nghĩa là hủy kế hoạch ăn tối và "lục lọi" trong bếp vài nguyên liệu chính: phô mai Mỹ, vài lát Spam dày và một nắm há cảo đông lạnh - tất cả đều dành cho bát mì ăn liền mà tôi đã chọn cho tối hôm đó.

Những gói mì đầy màu sắc và mặn mà này đã tiếp thêm năng lượng cho các nhân vật chính trong "KPop Demon Hunters", lấp đầy dạ dày của những đầu bếp mệt mỏi sau ca làm việc, và thậm chí còn giúp một người đồng nghiệp cũ của tôi tiết kiệm tiền để mua nhẫn đính hôn. (Cô ấy đã nói "đồng ý", và mức cholesterol của anh ấy thì không còn như xưa nữa.)

Ít có thực phẩm nào chiếm một vị trí độc đáo như mì ăn liền, vừa được tôn sùng như một món ăn vặt, vừa là món ăn quen thuộc đáng tin cậy của hàng triệu người trên thế giới.

Thứ khởi đầu như một phương thuốc cứu đói thời hậu chiến ở Nhật Bản đã phát triển thành một niềm vui tội lỗi trên toàn cầu, cung cấp những bữa ăn nhanh chóng, giá cả phải chăng và thỏa mãn cho đại chúng.

Nhưng không có gì bí mật khi mì ăn liền không tốt cho sức khỏe. Thỉnh thoảng, các nghiên cứu mới lại xuất hiện giải thích cách chúng làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ, bệnh tim và mất cân bằng nội tiết tố — điều này chẳng gây ngạc nhiên cho ai cả.

Tôi thậm chí đã nhận được một bức thư từ chối chân thành và đầy lo ngại từ một nhà khoa học thực phẩm, người đã từ chối trả lời phỏng vấn cho câu chuyện này vì sợ chuyên môn của họ có thể góp phần khuyến khích sự phổ biến của mì tôm.

Điều đó càng làm cho việc trong một thế giới ngày càng khao khát ăn sạch, khi chế độ ăn dựa trên thực vật và sự khỏe mạnh trở thành trọng tâm của nhiều người, thị trường mì ăn liền "tai tiếng" vẫn được dự đoán sẽ tăng trưởng mạnh mẽ càng trở nên đáng ngạc nhiên. Theo nhiều ước tính, ngành công nghiệp toàn cầu dự kiến sẽ tăng từ 1.616.750 tỷ đồng vào năm 2025 lên 2.461.500 tỷ đồng vào năm 2032.

Các nhà khoa học có một cách giải thích dễ dàng cho sự phổ biến của chúng: sự gây nghiện.

Các nhà nghiên cứu nghiên cứu thực phẩm siêu chế biến cho biết mật độ năng lượng cao (số lượng calo trong mỗi gram thực phẩm) và tính siêu hấp dẫn (sự kết hợp ngon miệng của muối, đường, chất béo và tinh bột) đảm bảo chúng ta sẽ không bao giờ muốn ngừng ăn chúng.

Tuy nhiên, các nhà sản xuất lại đưa ra một cách giải thích khác.

"Lý do mì ăn liền được đón nhận rộng rãi trên thế giới như một 'món ăn an ủi' nằm ở khả năng mang lại những giá trị phổ quát mà mọi người tìm kiếm ở thực phẩm - đó là hương vị ngon, sự tiện lợi, khả năng bảo quản, giá cả phải chăng và sự an toàn," đại diện của Nissin Foods Group cho biết, trích dẫn năm giá trị cốt lõi ban đầu được thiết lập bởi người sáng lập tập đoàn, Momofuku Ando, người được coi là cha đẻ của mì ăn liền.

Sự ra đời của mì ăn liền

Tất cả bắt đầu trong căn nhà gỗ khiêm tốn của Ando ở Osaka, Nhật Bản, vào những năm 1950.

Chứng kiến tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng tại đất nước trong thời kỳ hậu chiến, Ando bị ám ảnh bởi việc tạo ra một loại thực phẩm đáp ứng năm tiêu chí đó.

Vào năm 1958, sau nhiều tháng thử nghiệm và sai sót, ông đã có một khoảnh khắc lóe sáng khi nhìn thấy vợ mình chiên tôm tempura.

Ông nhận ra rằng việc chiên nhanh sợi mì sẽ loại bỏ độ ẩm, tạo ra một loại thực phẩm có thể được tái tạo ngay lập tức bằng cách ngâm vào nước nóng.

Ông gọi sáng tạo của mình là "Chikin Ramen" - và những gói mì ăn liền đầu tiên trên thế giới đã ra đời.

Năm 1971, công ty giới thiệu loại mì ly đầu tiên - mì ăn liền trong hộp dùng một lần, kèm theo nĩa cho những ai chưa thành thạo dùng đũa.

Sự sáng tạo nhanh chóng lan rộng ra ngoài biên giới. Chỉ trong hai năm, Nissin đã mở nhà máy nước ngoài đầu tiên tại Mỹ, ở Pennsylvania.

Ngày nay, nhu cầu toàn cầu về mì ăn liền đã đạt mức cao kỷ lục 123 tỷ khẩu phần mỗi năm.

Theo dữ liệu mới nhất, Trung Quốc là quốc gia tiêu thụ lớn nhất, với khoảng 43.802 triệu gói mỗi năm - vượt qua Indonesia (14.680 triệu khẩu phần) và Ấn Độ (8.320 triệu khẩu phần), hai quốc gia khác trong top 3.

Nhưng xét về bình quân đầu người, tình yêu của Việt Nam đối với món ăn này là vô đối, với mỗi công dân ăn trung bình 81 khẩu phần mỗi năm.

Hàn Quốc theo sát ở vị trí thứ hai với 79 khẩu phần, trong khi Thái Lan lọt vào top 3 với 58 khẩu phần mỗi người hàng năm.

"Tại Việt Nam, mì từ lâu đã bắt rễ sâu vào văn hóa ẩm thực của đất nước, và khi nền kinh tế tiếp tục phát triển, nhu cầu về các lựa chọn bữa ăn nhanh chóng và tiện lợi cũng đang tăng lên," đại diện của Hiệp hội Mì ăn liền Thế giới (WINA) giải thích.

Nhưng thị trường tại Việt Nam không còn chỉ là vấn đề giá cả phải chăng. WINA đang nhận thấy "một sự chuyển dịch rõ rệt sang các sản phẩm có giá từ trung bình đến cao, chú trọng vào sự tiện lợi mang lại giá trị gia tăng."

Trong khi đó, tại Mỹ, thị trường mì ăn liền liên tục mở rộng qua từng năm, đạt 5,15 tỷ khẩu phần vào năm 2024 để trở thành thị trường lớn thứ sáu trên thế giới, khi nhu cầu về các hương vị lấy cảm hứng từ châu Á và các loại mì cay tiếp tục tăng.

"Trong khi hương vị gà cổ điển vẫn là món chính, thị trường đã phát triển để cung cấp nhiều lựa chọn hơn, bao gồm các loại vị bò, tôm và rau củ," WINA cho biết trong một tuyên bố với CNN Travel.

"Phản ánh thói quen ăn uống tại địa phương, các sản phẩm có sợi mì ngắn hơn được thiết kế để dễ dàng tiêu thụ bằng thìa hoặc nĩa cũng đã thu hút được sự chú ý."

'Món ăn an ủi tuyệt vời nhất'

Tại Neighborhood, một nhà hàng khiêm tốn nằm khuất trong một con hẻm ở Hồng Kông (Trung Quốc), đầu bếp David Lai đang kiên nhẫn khứa, ướp và hong khô một con cá chim tươi mà ông vừa mua ở chợ. Trong vài giờ nữa, nó sẽ được hun khói và nướng trên ngọn lửa trần.

Nhà hàng của Lai đứng ở vị trí số 24 trong danh sách 50 nhà hàng tốt nhất châu Á năm 2026. Ông đã nhận giải Chefs’ Choice Award - một giải thưởng do các đồng nghiệp bình chọn - tại sự kiện 50 nhà hàng tốt nhất thế giới năm 2022.

Nhưng giải thưởng mới nhất mới là giải ông yêu thích nhất cho đến nay - năm nay ông đã trở thành đại sứ cho Nongshim, gã khổng lồ Hàn Quốc nổi tiếng với loại mì cay gói đỏ đang được quét sạch khỏi các kệ hàng ở Mỹ và hơn thế nữa.

"Tôi yêu mì ăn liền. Chúng là món ăn an ủi tuyệt vời nhất khi chúng ta đói nhưng không có thời gian hoặc cảm thấy lười biếng," Lai nói.

"Chúng cũng rất dân chủ - ai cũng có thể mua được - một cú hích dopamine giá rẻ. Ngay cả bao bì cũng rất bắt mắt. Chỉ trong năm phút, bạn đã có hàng loạt khả năng."

Hiện tại, ông đang hợp tác với Nongshim cho một hương vị đặc trưng mới.

"Đó sẽ là thành tựu đáng tự hào nhất của tôi," Lai nói với nụ cười rạng rỡ trên khuôn mặt.

Bên trong quán bistro của ông, thực đơn đầy ắp những món ăn được chế biến tuyệt vời sử dụng nguyên liệu tươi ngon, hảo hạng như con cá chim sáng nay - dường như cách xa thế giới của những khối mì ăn liền sản xuất công nghiệp.

Nhưng với Lai, mì ramen ăn liền là một nguyên liệu hợp pháp.

"Mì ăn liền là một nguyên liệu độc đáo tự thân nó. Bạn có mì khô ở miền nam nước Ý, chẳng hạn. Tôi không nghĩ nguyên liệu nào vượt trội hơn những nguyên liệu khác," ông nói.

"Có lúc dành cho McDonald's. Có lúc dành cho ẩm thực cao cấp. Và có lúc dành cho mì ăn liền. Nó phục vụ một mục đích thực sự quan trọng ngoài sự tiện lợi. Đó là vấn đề đúng thời điểm và đúng nơi."

Những khả năng mới cho mì ăn liền

Đối với những khách quen, Lai cung cấp một cái nhìn thoáng qua về triết lý đó.

Trong một cái chảo rộng, ông thêm các khối mì cùng với bơ và mỡ bò, chiên hỗn hợp cho đến khi nó được caramen hóa đậm đà.

Tiếp theo, ông thêm bột cà chua và sốt cà chua.

Sau đó, ông từ từ múc nước dùng cà chua và thịt bò vào chảo, để mì thấm hút nước dùng.

Đầu bếp Lai trình diễn một trong những cách ông tạo ra bước ngoặt sáng tạo cho mì ăn liền.

Định kỳ, Lai cạo những sợi mì hơi giòn ở đáy chảo, thêm một chút chất lỏng và lặp lại quá trình này.

Cuối cùng, ông phủ lên trên những lát thịt bò, cà chua và gói bột gia vị đi kèm với mì.

"Nó giống như quá trình nấu spaghetti all’assasina - những sợi mì trở nên giòn và dai. Nó không hề 'ăn liền' - mất khoảng 30 phút để nấu vì tôi muốn cho mọi người thấy tiềm năng của những sợi mì," ông nói.

Quay lại nơi sinh ra mì ăn liền, các nhà sản xuất doanh nghiệp Nhật Bản đang khám phá các phiên bản riêng của những khả năng này.

Trong khi chawanmushi - sử dụng nước dùng để làm món trứng hấp - và cơm chiên mì ăn liền là hai công thức thử nghiệm phổ biến mà họ đã chia sẻ gần đây, Nissin đang tìm kiếm những đột phá vượt xa các hồ sơ hương vị.

Công ty đang đầu tư mạnh vào công nghệ thực phẩm, cụ thể là dòng sản phẩm Kanzen Meshi (Dinh dưỡng hoàn chỉnh), chứa 33 dưỡng chất thiết yếu trong một gói mì tiêu chuẩn.

Mục tiêu là thay đổi nhận thức của công chúng.

"Chúng tôi nhằm mục đích mở rộng những khả năng mới trong thực phẩm để đạt được cả hương vị tuyệt vời và sức khỏe - không phải bằng cách đặt câu hỏi về những gì có thể làm dù là thực phẩm ăn liền, mà chính xác là bằng cách nắm bắt những gì có thể làm vì đó là thực phẩm ăn liền," đại diện cho biết.

Mạng lưới an toàn ẩm thực an ủi

Tuy nhiên, Lai không lo lắng về việc mì ăn liền trở nên tốt cho sức khỏe.

Đối với ông, chúng không có nghĩa là trở thành thực phẩm chính trong chế độ ăn uống hàng ngày. Vẻ đẹp nằm ở sự điều độ - dành một khoảnh khắc để đánh giá cao các đặc tính an ủi của chúng.

"Sức khỏe tinh thần cũng quan trọng," ông nói thêm.

Nhưng bất chấp những quan điểm khác biệt về tương lai của mì, vị đầu bếp và cộng đồng làm mì ăn liền có chung sự tôn trọng về cách sáng tạo này vẫn trung thành với ý nghĩa ban đầu của nó.

Gần bảy thập kỷ sau, Nissin cho biết các quyết định kinh doanh của tập đoàn vẫn bị chi phối mạnh mẽ bởi các nguyên tắc sáng lập của Ando: "Hòa bình sẽ đến với thế giới khi có đủ thực phẩm"; "Tạo ra thực phẩm để phục vụ xã hội"; "Ăn uống khôn ngoan vì vẻ đẹp và sức khỏe"; và "Các công việc liên quan đến thực phẩm là một nghề thiêng liêng."

Tính đến tháng 5 năm 2026, các thành viên toàn cầu của WINA đã cung cấp khoảng tám triệu gói mì ăn liền như một phần của các nỗ lực cứu trợ thiên tai trong 53 dịp.

Ngoài việc cung cấp một lựa chọn thực phẩm đáng tin cậy và nhanh chóng cho những người ở các khu vực bị ảnh hưởng, tổ chức này nghĩ rằng một bữa ăn ấm áp và thỏa mãn như mì nước có thể mang lại "sự an ủi và trấn an" cho mọi người trong những hoàn cảnh khó khăn.

Đối với những người khác như Lai và tôi, mì ăn liền phục vụ như một mạng lưới an toàn về tinh thần và thể chất trong cuộc sống hàng ngày hiện đại.

"Nó vẫn là về việc phục vụ những người không có đủ thực phẩm vào đúng thời điểm," Lai nói.

"Khi mọi thứ khác trong thành phố đóng cửa, nhưng bạn có một gói mì ở nhà, điều đó có nghĩa là bạn có thể có một bữa ăn thỏa mãn một cách nhanh chóng. Tôi nghĩ nó vẫn hoàn thành tiêu chí quan trọng đó."

Trong một kỷ nguyên đầy rẫy lịch trình căng thẳng và những lựa chọn vô hình bất tận, những bữa ăn năm phút đầy hứa hẹn và đáng tin cậy này - dù là mì ăn liền vị masala ở Ấn Độ hay mì ramen kiểu churrasco (thịt nướng kiểu Brazil) ở Brazil - là thứ đáng để biết ơn.

Có lẽ đó là lý do tại sao mì chế biến, dù "tai tiếng" thế nào đi nữa, vẫn tiếp tục phát triển mạnh mẽ như một văn hóa ẩm thực tập thể trên toàn cầu.

Hoặc, như Nissin nói: "Chúng tôi tin rằng những thương hiệu bán chạy lâu đời ngày càng không thuộc về công ty, mà thuộc về những ký ức và trải nghiệm của người tiêu dùng."

Nguồn: CNN