Xây dựng giải pháp cho doanh nghiệp IT tỷ đồng: Sinh viên PTIT đang thay đổi cuộc chơi trước làn sóng AI

Trước làn sóng AI, liệu IT có còn là "vua của mọi nghề"?

Công nghệ thông tin (IT) vốn là "đứa con cưng" của thị trường tuyển dụng với mức lương nghìn đô, phúc lợi ngập tràn, nhiều công ty xếp hàng chào đón. Vậy mà giờ đây, người học IT lại lo ngại ngành đã hết hot, cơ hội tốt đã không còn nhiều như trước.

Trong 3 năm, làn sóng sa thải đã thổi bay hơn 700.000 việc làm công nghệ đã trên thế giới. Khoảng 20,4% nhân sự IT bị sa thải liên quan trực tiếp đến AI và tự động hóa. Tại Việt Nam năm 2024; 22,2% nhân sự IT ở TP.HCM bị sa thải, và 14,7% chuyên gia IT tại Hà Nội bị cắt giảm lương, thưởng hoặc phúc lợi.

AI phát triển tạo ảnh hưởng đến cơ hội việc làm ngành IT tại Việt Nam (Nguồn ảnh: Internet).

Ngược lại, một số vị trí IT vẫn tăng trưởng mạnh mẽ. Trên thế giới, các vị trí chuyên trách về AI đã tăng tới 81%. 46% doanh nghiệp Việt trong một khảo sát 2024 khẳng định tuyển dụng chuyên gia AI và nhân tài số sẽ là một trong những ưu tiên hàng đầu.

Về cơ bản, thị trường ngành IT không hề thiếu việc làm. AI đang gạt khỏi cuộc chơi một nhóm nhân sự chỉ rành kỹ thuật cơ bản, những "thợ code" quen làm việc lặp đi lặp lại mà thiếu chuyên môn sâu và tư duy làm chủ.

Đề bài thật, sản phẩm thật: chìa khoá để sinh viên IT không bị "lỗi thời"

Việt Nam vừa xác định AI là một trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược quốc gia, một tín hiệu cho thấy thời của "thợ code" giá rẻ đã qua. Ngành IT vẫn là "vua của mọi nghề", nhưng không phải cứ học IT là ra trường có ngay chiếc "vương miện".

Điểm khác biệt giữa "thợ" và "vua" nằm ở trải nghiệm thực tế. Chỉ 35% trong số 57.000 sinh viên CNTT ra trường đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp ngay lập tức. 65% còn lại cần 3 - 6 tháng để "học lại từ đầu".

Xu hướng đẩy thẳng sinh viên vào dự án thực tế kết hợp cùng doanh nghiệp (Nguồn ảnh: Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông).

Các trường đại học lớn trên thế giới đã tìm ra một cách lấp khoảng cách này: đẩy thẳng sinh viên vào dự án thực tế kết hợp cùng doanh nghiệp. Đại học NJIT (Mỹ) hợp tác với Amazon Web Services để sinh viên làm việc trực tiếp trên hạ tầng AI của Amazon - không phải bài tập mô phỏng, mà là môi trường doanh nghiệp thực tế.

Sinh viên Việt Nam xây dựng sản phẩm cho doanh nghiệp IT triệu đô

Không cần phải nhìn sang tận nước Mỹ xa xôi, ngay tại Việt Nam, một mô hình "học đi đôi với hành" chuẩn quốc tế đang được triển khai bài bản tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT).

Không còn những bài tập kiểu "chấm điểm xong cất vào góc", các bạn được trực tiếp tham gia vào các dự án thương mại có đặt hàng từ doanh nghiệp: tự lập team, phân vai, vận hành như một công ty công nghệ thu nhỏ.

Một dự án nổi bật của mô hình trên có thể kể tới AI Zenify, dự án do nhóm sinh viên chương trình Công nghệ thông tin định hướng Ứng dụng (UDU) thuộc PTIT thực hiện. Đề bài đến từ đối tác Zenify, công ty công nghệ chuyên cung cấp giải pháp AI, CRM và tổng đài tích hợp cho doanh nghiệp với doanh thu năm 2025 đạt 106 tỷ đồng và hơn 600 khách hàng doanh nghiệp lớn trên toàn quốc.

Thầy trò Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông với dự án AI Zenify là đại diện Việt Nam duy nhất tới Hàn Quốc tham dự 2026 E*5 KAIST Global Program (Nguồn ảnh: Nhân vật cung cấp).

Đi từ chính nhu cầu và khó khăn của người sử dụng, bài toán không hề đơn giản kể cả với những team IT có kinh nghiệm. Thực tế vận hành doanh nghiệp tại Việt Nam, dữ liệu khách hàng nhập qua nhiều kênh trung gian, từ Zalo đến Excel, sai sót tích luỹ theo từng ngày, báo cáo mỗi phòng một con số. Các dữ liệu này có thể mất mát theo mỗi đợt "thay người". Nhân viên mới mất hàng giờ đồng hồ chỉ để lục lọi các thông tin cũ, làm giảm 20 - 30% năng suất lao động.

Các doanh nghiệp tại Việt Nam vẫn đắn đo lựa chọn mà chưa có giải pháp công nghệ toàn diện. Không phải vì họ thiếu tiền đầu tư công nghệ mà bởi các nền tảng quản lý nếu mạnh, đáp ứng đủ nhu cầu thì chi phí cao. Thêm vào đó, các giải pháp quốc tế như IBM Watson hay Zendesk AI chưa tối ưu cho tiếng Việt và không thực sự hiểu cách người Việt làm kinh doanh. Đây chính xác là khoảng trống mà Zenify và nhóm sinh viên PTIT đã tận dụng và tạo nên điểm khác biệt.

"Từ năm nhất, em đã được học nền tảng tư duy khá kỹ. Nhưng nhìn xung quanh thấy bạn bè có giải thưởng lớn nhỏ, đi thực tập ở các tập đoàn IT, em cũng muốn được 'chạm' vào thứ gì đó thật, không chỉ học trên lớp rồi thôi."

Em Lưu Đức Tuấn (thứ hai từ trái qua) - Sinh viên Chương trình Công nghệ thông tin Định hướng Ứng dụng tại PTIT đóng vai trò là AI Engineer của dự án (Nguồn ảnh: Nhân vật cung cấp).

Nhóm đã bắt tay vào xây dựng hệ sinh thái AI Zenify - bao gồm Chatbot chăm sóc khách hàng và Dashboard quản lý dữ liệu dành riêng cho doanh nghiệp Việt. Giải pháp được thiết kế để phù hợp với văn hoá kinh doanh và mức chi phí trong nước, thứ mà các nền tảng AI quốc tế khó có được.

"Khi tham gia dự án Zenify, em mới thực sự hiểu "làm thật" là gì. Khối lượng công việc, áp lực, những vấn đề không có trong sách phức tạp hơn em tưởng. Càng thử thách em và các bạn trong nhóm càng quyết tâm phải tạo ra được một giải pháp hiệu quả.

Em may mắn có thầy cô hướng dẫn tận tình, anh chị doanh nghiệp tạo điều kiện, và một đội toàn người 'cháy' hết mình. Chúng em hiểu người dùng cần gì, hiểu startup đau đầu ở đâu khi xây hệ thống và vì vậy em tự tin với sản phẩm mình làm ra.

Dự án này không chỉ giúp chúng em thực chiến hơn. Nó giúp em biết mình thực sự cần gì để đi được tới mục tiêu của bản thân." - Em Lưu Đức Tuấn, sinh viên UDU khóa D23 chia sẻ.

Hiện giải pháp đã triển khai tại một số doanh nghiệp, đồng thời nhóm thực hiện cũng đang hoàn tất quá trình bảo hộ tại Cục Sở hữu trí tuệ.

Hiện tại, Tuấn đang cùng đồng đội tới Hàn Quốc để tham gia E*5 KAIST Global Program 2026, chương trình ươm mầm khởi nghiệp của Viện Khoa học và Công nghệ Hàn Quốc (KAIST), một trong những cái nôi công nghệ uy tín hàng đầu châu Á. Ra đời từ năm 2012, E*5 đã sản sinh ra loạt startup công nghệ đình đám tại Hàn Quốc, với vòng pitch cuối cùng quy tụ các quỹ đầu tư mạo hiểm và nhà đầu tư thiên thần tranh nhau "xuống tiền".

Tới đây, trải nghiệm của các bạn trẻ đã không dừng lại trong phạm vi cuộc thi sinh viên. Các bạn bơi ra biển lớn, cạnh tranh trong cuộc chơi của các startup quốc tế.

Thầy Phan Lý Huỳnh (Giảng viên, Tiến sĩ Công nghệ thông tin) - Nguồn ảnh: Nhân vật cung cấp.

"AI không làm giảm đi cơ hội việc làm, mà ngược lại - nó tái cấu trúc thị trường lao động theo chiều hướng tích cực hơn: tạo ra nhiều vị trí việc làm mới với giá trị cao hơn, đồng thời là động lực buộc mỗi cá nhân phải tự thích ứng, không ngừng học hỏi và nâng cấp bản thân. Trong kỷ nguyên AI, con người không bị thay thế bởi máy móc, nhưng sẽ bị đào thải bởi chính những con người có tư duy làm chủ AI để thay thế những mắt xích đã yếu." - Thầy Phan Lý Huỳnh (Giảng viên, Tiến sĩ Công nghệ thông tin) chia sẻ.