Vì sao đô thị Trung Quốc hiện đại vẫn chuộng nhà vệ sinh ngồi xổm?

Đối với nhiều du khách quốc tế hoặc những người lần đầu đến Trung Quốc, sự hiện diện phổ biến của bồn cầu ngồi xổm (squat toilet) tại các nhà vệ sinh công cộng, nhà riêng hay thậm chí cả khách sạn, trung tâm thương mại có thể gây ra không ít ngỡ ngàng. Trong bối cảnh Trung Quốc sở hữu mạng lưới đường sắt cao tốc hiện đại hàng đầu thế giới, những đô thị thông minh rực rỡ ánh đèn và công nghệ thanh toán khuôn mặt phổ biến, sự tồn tại dai dẳng của nhà xí xổm dường như là mảnh ghép lệch tông.

Năm 2015, “Cuộc cách mạng nhà vệ sinh” được phát động tại Trung Quốc nhằm nâng cấp chuẩn mực vệ sinh công cộng, đặc biệt là tại các điểm du lịch. Tuy nhiên, định hướng nâng cấp không phải là xóa bỏ hoàn toàn nhà xí ngồi xổm mà là tạo ra sự cân bằng. Sự kết hợp này thể hiện tư duy thực tế, ưu tiên tính hiệu quả và sự thoải mái cho mọi đối tượng.

Hiện nay, Trung Quốc có sự phân hóa rõ rệt về hạ tầng vệ sinh theo vùng miền và cấp độ đô thị. Tại các siêu đô thị như Bắc Kinh, Thượng Hải, Tô Châu hay Hàng Châu, hệ thống nhà vệ sinh bệt hiện đại, tích hợp công nghệ cao đã phủ sóng rộng khắp trong các khách sạn cao cấp từ 3 đến 5 sao và những trung tâm thương mại lớn.

Tuy nhiên, khi dịch chuyển về phía các khu thắng cảnh ngoài trung tâm hoặc trạm dừng chân du lịch, mô hình xí ngồi xổm vẫn chiếm thế thượng phong với tỷ lệ ghi nhận từ 50% - 70%. Đáng chú ý, tại khu vực nông thôn, thị trấn hẻo lánh và miền núi thì tỷ lệ bồn cầu ngồi xổm lên tới 90%, trong đó nhiều nơi vẫn lưu giữ kiểu thiết kế dãy nối liền với vách ngăn thấp và điều kiện vệ sinh tương đối hạn chế.

Vậy đâu là lý do nhiều nơi tại Trung Quốc vẫn sử dụng nhà vệ sinh ngồi xổm?

Quan niệm e ngại đụng chạm bề mặt

Lý do đầu tiên và quan trọng nhất khiến bồn cầu ngồi xổm chiếm ưu thế tại các khu vực công cộng ở Trung Quốc liên quan trực tiếp đến yếu tố vệ sinh cá nhân. Người dân bản địa thường cảm thấy việc ngồi trực tiếp lên bồn cầu bệt tại nơi công cộng là không sạch sẽ. Bề mặt bệ ngồi có thể tiếp xúc với cơ thể của hàng trăm người mỗi ngày, làm dấy lên mối lo ngại về nguy cơ lây nhiễm vi khuẩn hoặc bệnh ngoài da.

Ngược lại, thiết kế của nhà xí ngồi xổm cho phép cơ thể không phải tiếp xúc với bất kỳ bề mặt chung nào ngoài đế giày. Điều này mang lại cảm giác an toàn và riêng tư tuyệt đối về mặt thể chất.

Ngay cả khi chính quyền đã cố gắng lắp đặt bồn cầu bệt tại nhiều nhà vệ sinh công cộng nhằm hiện đại hóa, nhiều người vẫn chọn cách đứng hoặc đặt cả hai chân lên bành bệt để ngồi xổm, hành động vừa nguy hiểm vừa gây hư hỏng thiết bị. Vì vậy, nhà xí ngồi xổm vẫn là giải pháp thực tế nhất cho không gian chung.

Lợi ích của tư thế xả thải tự nhiên

Bên cạnh yếu tố tâm lý, góc độ y học cũng ủng hộ tư thế ngồi xổm. Các nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng ngồi xổm tạo ra góc gập tối ưu giữa đùi và thân người (khoảng 35°), giúp cơ mu trực tràng thả lỏng hoàn toàn. Tư thế này mở rộng đường xả thải, giúp quá trình đại tiện diễn ra nhanh chóng, tự nhiên và ít tốn sức hơn so với tư thế ngồi vuông góc 90° của bồn cầu bệt.

Người dân Trung Quốc từ lâu đã nhận thức được lợi ích này đối với hệ tiêu hóa. Việc ngồi xổm hạn chế nguy cơ táo bón, trĩ và các vấn đề liên quan đến đường ruột. Nhịp sống hiện đại hối hả cũng khiến thời gian đi vệ sinh cần rút ngắn, tư thế ngồi xổm tự nhiên ngăn con người dành quá nhiều thời gian lướt điện thoại trong nhà vệ sinh, từ đó giảm thiểu các rủi ro sức khỏe phát sinh do ngồi quá lâu.

Chi phí bảo trì thấp, độ bền cao và dễ vệ sinh

Về mặt quản lý và hạ tầng, bồn cầu ngồi xổm tỏ ra vượt trội về độ bền và chi phí vận hành. Các thiết bị bồn cầu bệt hiện đại có cấu tạo phức tạp với nắp đậy, cơ chế xả nước nhiều chi tiết và phần đệm dễ hỏng hóc nếu bị tác động lực mạnh. Tại các địa điểm có lưu lượng người sử dụng cực kỳ lớn như ga tàu, bến xe, công viên hay khu du lịch, chi phí thay thế và sửa chữa bồn cầu hiện đại là vô cùng tốn kém.

Trong khi đó, bồn cầu ngồi xổm có cấu tạo tối giản, đúc liền khối và gần như không thể bị phá hỏng bởi lực tác động bên ngoài. Việc lau chùi, dội rửa sàn nhà vệ sinh ngồi xổm cũng diễn ra nhanh chóng hơn nhiều. Nhân viên vệ sinh chỉ cần dùng vòi xịt áp lực cao làm sạch toàn bộ khu vực sàn mà không lo gây hỏng hóc.

Thói quen văn hóa lâu đời

Văn hóa cũng đóng vai trò quyết định trong việc duy trì thói quen này. Ở Trung Quốc và nhiều quốc gia châu Á, tư thế ngồi xổm là một phần của cuộc sống hàng ngày từ thời thơ ấu.

Khái niệm “Asian Squat” (dáng ngồi xổm kiểu châu Á với toàn bộ bàn mặt chân chạm đất) là điều rất tự nhiên đối với đại đa số người dân tại đây. Cơ gân Achilles và khớp hông của họ được rèn luyện để giữ thăng bằng ở tư thế này một cách thoải mái mà không bị mỏi hay ngã.

Thói quen được hình thành từ nhỏ khiến việc sử dụng nhà xí ngồi xổm trở thành một phản xạ tự nhiên. Ngược lại, nhiều người lớn tuổi hoặc người sinh sống ở các vùng nông thôn cảm thấy tư thế ngồi bệt rất kỳ quặc, khó chịu và khó đi vệ sinh. Sự gắn kết mang tính thế hệ này giữ cho nhà vệ sinh ngồi xổm luôn có chỗ đứng vững chắc trong đời sống thường nhật