Nguyên nhân gia tăng bạo lực học đường: Cha mẹ thờ ơ, trường học chạy đua thành tích

BLHĐ hiện là vấn đề mang tính toàn cầu, được nhiều quốc gia đặc biệt quan tâm. Các nước đều nỗ lực, cởi mở chia sẻ kinh nghiệm, xây dựng chính sách và triển khai chương trình hành động nhằm ngăn chặn hiện tượng tiêu cực đáng lo ngại về BLHĐ trong nhà trường và ngoài xã hội đang xảy ra hiện nay.

Thực trạng nhức nhối trên toàn cầu, không riêng Việt Nam

Theo UNESCO và dẫn lại của chuyên gia Trần Thành Nam, mỗi ngày có khoảng 246 triệu trẻ em và thanh thiếu niên trên thế giới là nạn nhân của bạo lực học đường tại hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Tỷ lệ học sinh bị bạo lực ở lứa tuổi THCS ở mức rất cao; khảo sát tại hơn 30 quốc gia cho thấy con số này lên tới 73%.

UNESCO và WHO cũng nhấn mạnh rằng khoảng một phần ba học sinh toàn cầu trong độ tuổi 13 tới 15 từng bị tổn hại thể chất ít nhất một lần trong năm. Cùng với đó, bạo lực trực tuyến ngày càng gia tăng, ảnh hưởng tiêu cực đến khoảng 10% trẻ em trên toàn thế giới, trong đó học sinh nữ là nhóm dễ bị tổn thương hơn cả.

Khảo sát của Plan International và Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế về Phụ nữ (ICRW) tại 5 quốc gia gồm Campuchia, Việt Nam, Indonesia, Pakistan và Nepal cho thấy có tới 1/3 học sinh từng ít nhất một lần trải qua BLHĐ.

Đáng chú ý, có tới 84% học sinh từng bị bắt nạt; riêng tại Việt Nam là 43%. Báo cáo cũng cho thấy học sinh nữ dễ bị tổn thương hơn học sinh nam, và Việt Nam đứng thứ tư về tỷ lệ nữ sinh bị bạo lực.

Hiện nay, bắt nạt trực tiếp và bắt nạt trên không gian mạng đang trở thành vấn đề báo động đối với trẻ em và thanh thiếu niên ở nhiều quốc gia. BLHĐ có thể xảy ra ở bất cứ đâu: trong lớp học, sân trường, nhà vệ sinh, phòng thay đồ, lớp học trống tiết, trên đường đi học hay cả trong môi trường trực tuyến, những nơi học sinh ít nhận được sự giám sát của giáo viên và nhà trường.

Tại Việt Nam, theo Bộ GD&ĐT, thống kê năm học 2023-2024, cả nước xảy ra 466 vụ, 1.453 học sinh liên quan.

Dù nguyên Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Kim Sơn cho rằng số vụ việc và mức độ nghiêm trọng “đã có xu hướng giảm”, nhưng tình trạng BLHĐ vẫn diễn biến phức tạp, tiềm ẩn trong nhiều môi trường học đường khác nhau, đặc biệt trên không gian số.

Trong công văn gửi các Sở GD&ĐT mới đây nhằm chấn chỉnh BLHĐ, Bộ GD&ĐT đã phải thừa nhận: "thời gian gần đây đã xảy ra một số vụ bạo lực của học sinh phổ thông với tính chất vi phạm pháp luật ở mức độ phức tạp, nghiêm trọng, ảnh hưởng đến môi trường giáo dục, thể chất, tinh thần học sinh và gây lo lắng, bức xúc trong dư luận xã hội".

Cha mẹ thờ ơ, trường học chạy đua thành tích

BLHĐ hiện ở dưới nhiều hình thức, phổ biến như: Bạo lực thể chất, bạo lực tinh thần, tâm lý, bạo lực tình dục, bắt nạt học đường và bắt nạt qua mạng....

Nhiều chuyên gia trong và ngoài nước đều cho rằng môi trường sống và học tập của học sinh là nguyên nhân đầu tiên, cơ bản và quan trọng dẫn đến BLHĐ.

Nhiều cha mẹ thiếu sự quan tâm, giáo dục con cái đúng cách do bận mưu sinh. Có gia đình nuông chiều con quá mức, áp đặt kỳ vọng hoặc định hướng sai lệch về tương lai của trẻ.

Gia đình là tế bào của xã hội. Khi gia đình thiếu hòa thuận, thường xuyên cãi vã, thậm chí xảy ra bạo lực, trẻ dễ bị tổn thương tâm lý, chịu áp lực tinh thần và hình thành xu hướng bạo hành.

Để hạn chế BLHĐ, cha mẹ cần lắng nghe, đồng hành và giáo dục con bằng phương pháp phù hợp, thường xuyên phối hợp với giáo viên chủ nhiệm để nắm bắt tình hình học tập và tâm lý của con. Đồng thời, cần dạy trẻ kỹ năng ứng xử văn hóa, lòng yêu thương, sự tôn trọng người khác, hướng dẫn con biết suy nghĩ tích cực và làm chủ cảm xúc.

Quan trọng hơn, cha mẹ phải là tấm gương cho con từ lời nói đến hành động. Những mâu thuẫn trong gia đình cần được giải quyết văn minh, tránh để trẻ chứng kiến các hành vi tiêu cực khi cha mẹ hành xử với nhau.

Phía nhà trường hiện nay, một số nơi chưa chú trọng đúng mức đến giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng xã hội và tư vấn tâm lý học đường cho học sinh. Không ít giáo viên còn nặng về truyền đạt kiến thức, chạy theo thành tích và điểm số.

Nhà trường cần tăng cường tổ chức các câu lạc bộ, hoạt động trải nghiệm, tạo cơ hội để học sinh giao lưu, chia sẻ và hỗ trợ nhau. Đồng thời, giáo viên cần kịp thời phát hiện những mâu thuẫn tiềm ẩn trong học sinh để ngăn chặn từ sớm, thay vì chỉ xử lý khi sự việc đã xảy ra và lan truyền trên mạng xã hội.

Bên cạnh biện pháp giáo dục, cần xử lý nghiêm các hành vi BLHĐ có dấu hiệu vi phạm pháp luật nhằm tăng tính răn đe.

Mặt khác, sự tác động của phim ảnh bạo lực, trò chơi điện tử thiếu lành mạnh và nội dung độc hại trên mạng xã hội đang ảnh hưởng tiêu cực đến một bộ phận giới trẻ.

Ở lứa tuổi THCS và đầu lớp THPT, nhiều học sinh có tâm lý muốn thể hiện bản thân, thích “câu view”, dễ bị kích động, lập bè nhóm và dùng bạo lực để giải quyết mâu thuẫn.

Bên cạnh đó, sự xuống cấp về đạo đức và giá trị sống ở một bộ phận người lớn, kể cả những người có ảnh hưởng trong xã hội, cũng làm thay đổi nhận thức và hành vi của học sinh.

Do đó, giải pháp là chúng ta cần tăng cường kiểm soát nội dung độc hại trên mạng, đẩy mạnh giáo dục toàn xã hội và xử lý nghiêm các cá nhân, tổ chức phát tán nội dung phản cảm, gây ảnh hưởng xấu đến học sinh. Quan trọng nhất là sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc bảo vệ trẻ em.

Bên cạnh đó, học sinh cũng cần được giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng kiểm soát cảm xúc, kỹ năng giao tiếp và giải quyết mâu thuẫn. Thực tế, một số em muốn thể hiện bản thân hoặc bị bạn bè kích động nên tham gia bạo lực.

Cha mẹ, thầy cô dạy các em biết giải quyết xung đột bằng đối thoại thay vì bạo lực; không cổ vũ hay tham gia các hành vi BLHĐ. Đồng thời, cần xây dựng “trường học hạnh phúc”, nơi học sinh được tôn trọng, yêu thương và xây dựng tình bạn lành mạnh.

BLHĐ không chỉ gây tổn thương về thể chất và tinh thần cho học sinh mà còn làm suy giảm chất lượng giáo dục và các giá trị nhân văn trong nhà trường.

Mỗi gia đình, nhà trường và toàn xã hội cần chung tay xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, nhân văn. Học sinh cần kiên quyết nói không với bạo lực học đường để mỗi ngày đến trường thực sự là một ngày vui.