Người đàn ông đầu tiên trên thế giới chinh phục đỉnh Everest vốn không biết chữ

Hành trình chạm tay vào nóc nhà thế giới của Tenzing Norgay không chỉ là một cột mốc chói lọi trong lịch sử thám hiểm của nhân loại mà còn là câu chuyện cảm động về ý chí phi thường của một người đàn ông lớn lên trong đói nghèo và không được học chữ. Cuộc đời ông gắn liền với dãy Himalaya hùng vĩ, nơi những bước chân kiên định của một cậu bé du mục đã vượt qua mọi giới hạn khắc nghiệt nhất của tự nhiên để trở thành biểu tượng toàn cầu.

Sinh ra tại vùng Solo Khumbu ở biên giới Nepal và Tây Tạng vào khoảng năm 1914, Tenzing Norgay có tên khai sinh là Namgyal Wangdi. Ông là người con thứ mười một trong một gia đình có tới mười ba anh chị em.

Ngay từ thuở nhỏ, cuộc sống của ông đã gắn liền với sự khắc nghiệt của núi cao, những cơn gió lạnh cắt da cắt thịt và công việc chăn gia súc phụ giúp gia đình. Do hoàn cảnh gia đình khó khăn và điều kiện vùng sâu vùng xa thiếu thốn mọi bề, ông không có cơ hội đến trường và không biết chữ suốt cả cuộc đời. Dù vậy, số phận dường như đã an bài mối lương duyên giữa ông với ngọn núi cao nhất thế giới khi vị lạt ma đứng đầu tu viện Rongbuk từng ban cho ông cái tên Tenzing Norgay, mang ý nghĩa là người theo đuổi giáo lý giàu có và may mắn.

Cơ duyên với dãy Himalaya và ngọn núi thiêng

Nỗi khát khao vươn ra thế giới bên ngoài đã thúc đẩy thiếu niên trẻ tuổi tìm kiếm cơ hội đổi đời. Ông từng trốn nhà đến Kathmandu rồi sau đó chuyển đến định cư tại cộng đồng người Sherpa ở Darjeeling, Ấn Độ. Tại đây, với thể lực bền bỉ, nụ cười rạng rỡ và sự nhiệt huyết hiếm có, ông bắt đầu công việc làm người khuân vác cao cấp cho các đoàn thám hiểm nước ngoài.

Trong khi phần lớn người đồng bào coi đây thuần túy là kế sinh nhai nguy hiểm, Tenzing lại nuôi dưỡng một tình yêu mãnh liệt và khát vọng chinh phục đỉnh cao thực thụ. Ông tham gia hầu hết các cuộc thám hiểm lớn nhỏ qua nhiều thập kỷ, tích lũy kinh nghiệm sinh tồn dày dặn giữa băng tuyết và bão dữ.

Từ thập niên 1930 Tenzing Norgay bắt đầu tham gia chuyên chở đồ đạc trong ba chuyến thám hiểm chính thức của người Anh lên đỉnh Everest. Ông cũng có mặt trong một số cuộc leo núi khác ở tiểu lục địa Ấn Độ trong đó theo ông khó khăn nhất là chuyến leo lên dãy núi Nanda Devi.

Trước chiến tích lịch sử năm 1953, Tenzing Norgay đã trải qua 6 lần thử sức đầy chông gai, cay đắng và thất bại trên ngọn núi Everest. Đỉnh điểm là chuyến thám hiểm cùng đoàn Thụy Sĩ năm 1952, khi ông và nhà leo núi Raymond Lambert chỉ còn cách đỉnh chưa đầy ba trăm mét nhưng đành phải quay đầu vì kiệt sức và thời tiết bão tuyết tàn phá. Đối với ông, Everest không chỉ là một khối đá vô tri mà là tiếng gọi định mệnh, là ngọn núi thiêng mà cuộc đời ông bắt buộc phải đặt chân lên bằng mọi giá.

Khoảnh khắc lịch sử

Cơ hội lịch sử cuối cùng cũng đến vào mùa xuân năm 1953 trong chiến dịch thám hiểm lớn do đại tá John Hunt lãnh đạo. Trải qua nhiều tuần lễ thích nghi vô cùng gian khổ với bầu không khí loãng oxy tại vùng tử địa vượt ngưỡng tám nghìn mét, nơi các tế bào cơ thể bắt đầu suy kiệt và nguy cơ phù não luôn rình rập, Tenzing cùng người đồng hành Edmund Hillary đã thực hiện nỗ lực tiến đỉnh cuối cùng. Ngày 29 tháng 5 năm 1953, vượt qua vách đá thẳng đứng hiểm trở gần mười hai mét mà sau này được vinh danh là bậc đá Hillary, hai con người kiệt xuất cuối cùng đã đặt chân lên nóc nhà Trái Đất.

Tenzing Norgay và Edmund Hillary là những người đầu tiên trên thế giới đặt chân lên đỉnh Everest được ghi nhận, tuy nhiên giới báo chí vẫn tò mò muốn biết ai trong số hai người đã đặt bước chân đầu tiên lên nóc nhà của thế giới. Tenzing sau đó đã trả lời: "Nếu như việc trở thành người thứ hai bước lên đỉnh Everest là sự xấu hổ, thì tôi sẽ phải sống với sự xấu hổ này."

Các phóng viên cũng đề cập đến việc tại sao trong các bức ảnh chụp trên đỉnh núi chỉ có mặt Tenzing chứ không có mặt Hillary, Edmund đã trả lời rằng: "Tenzing không biết cách sử dụng máy ảnh và trên đỉnh Everest thì chẳng có chỗ nào để tôi dạy anh ấy cách dùng nó cả".

Khoảnh khắc vỡ òa tại đỉnh cao thế giới đã được chính hai nhân vật chính kể lại trong một cuộc phỏng vấn lịch sử phát trên đài BBC. 72 năm trước, họ từng chia sẻ niềm vui chiến thắng với những hồi ức không thể nào quên. Khi ấy, Edmund Hillary đã chia sẻ về cảm xúc khi đứng trên đỉnh cao nhất Trái Đất rằng cảm giác đầu tiên chắc chắn là sự nhẹ nhõm, nhẹ nhõm vì họ đã tìm thấy đỉnh núi và nhẹ nhõm vì họ đã ở đó. Về phần Tenzing, sau khi sống sót qua địa hình băng giá hiểm trở và cái lạnh cắt da cắt thịt, ông thông qua người phiên dịch là trưởng đoàn thám hiểm John Hunt cho biết cảm giác đầu tiên của ông khi lên đến đỉnh là sự nhẹ nhõm vô bờ bến, tiếp theo sau đó là niềm vui sướng tột độ.

Lý do của cảm xúc vỡ oà này là bởi để đứng được trên đỉnh Everest, hai người đàn ông đã phải vượt qua một vách đá thẳng đứng cao gần mười hai mét tưởng chừng như không thể vượt qua nằm ở khu vực hiểm trở nhất của ngọn núi, nơi được mệnh danh là vùng tử địa.

Di sản trường tồn của người con núi rừng

Trên đỉnh núi cao ngất ngưởng trong khoảng thời gian ngắn ngủi 15 phút vì bình oxy sắp cạn, Tenzing đã thành kính đào một hố tuyết nhỏ để chôn bánh kẹo làm lễ vật dâng lên các vị thần linh theo tín ngưỡng Phật giáo của mình.

Họ không tìm thấy dấu tích nào của hai nhà thám hiểm George Mallory và Andrew Irvine từng biến mất từ năm 1924, nhưng chiến tích của họ đã mở ra một chương hoàn toàn mới cho lịch sử chinh phục tự nhiên của loài người.

Sự kiện vang dội này lập tức biến Tenzing Norgay trở thành biểu tượng toàn cầu, một niềm tự hào lớn lao của cả người dân Nepal lẫn Ấn Độ. Sau khi hoàn thành sứ mệnh lịch sử, ông tiếp tục cống hiến trọn đời cho sự nghiệp phát triển ngành leo núi khi đảm nhận vai trò giám đốc đào tạo thực địa tại Học viện Leo núi Himalayan ở Darjeeling.

Ông cũng thành lập một công ty du lịch thám hiểm mang tên mình để dìu dắt những thế hệ trẻ tiếp nối đam mê chinh phục các đỉnh cao. Cuộc đời của Tenzing Norgay khép lại vào tháng 5 năm 1986, nhưng di sản về lòng dũng cảm, sự khiêm nhường và ý chí vươn lên nghịch cảnh của người con núi rừng Himalaya ấy sẽ mãi mãi trường tồn cùng thời gian.

Thật trùng hợp khi kỳ tích lịch sử chinh phục Everest được bộ đôi này đạt được đúng vào ngày sinh nhật của Tenzing. Tenzing sinh ngày 29 tháng 5 năm 1914. Ông 31 tuổi khi đặt chân lên đỉnh Everest. Để tưởng nhớ Tenzing Norgay, Nepal đã tuyên bố ngày 29 tháng 5 là Ngày Everest Quốc tế.

Cuộc đời của Tenzing Norgay vượt xa khỏi khuôn khổ của một biên niên sử thể thao hay những con số thống kê lạnh lùng về độ cao địa lý. Sinh ra trong cảnh nghèo khó, mang trên mình tấm thân hoàn toàn không một chữ bẻ đôi và đứng ở vị thế thấp bậc trong xã hội thuộc địa thời bấy giờ, ông đã dùng chính ý chí sắt đá cùng nhịp đập hòa quyện với núi rừng để viết nên một huyền thoại bất tử.

Việc ông không biết chữ chưa bao giờ là một khiếm khuyết, mà ngược lại, nó biến ông thành hiện thân thuần khiết nhất của một trí tuệ bản năng, một sự uyên bác được mài giũa qua băng tuyết, bão giông và lòng kính sợ thiêng liêng trước thiên nhiên. Khoảnh khắc ông đứng trên đỉnh Everest không chỉ là chiến thắng của loài người trước trọng lực và thiếu hụt oxy, mà còn là bản tuyên ngôn về sự bình đẳng nhân bản, nơi một người khuân vác bình dị bước lên nóc nhà thế giới bằng đôi chân trần của sự kiên cường và tấm lòng khiêm nhường đến tận cùng.