Ngày mai (12/8), thế giới sẽ đón nhật thực toàn phần biến ban ngày thành màn đêm: Đây là tất cả những gì chúng ta cần biết

Vào ngày 12 tháng 8 năm 2026, nhật thực toàn phần sẽ đưa bóng của mặt trăng lướt nhanh qua hành tinh của chúng ta. Dải nhật thực toàn phần hẹp sẽ đi qua Greenland, Iceland, miền bắc Tây Ban Nha và một phần nhỏ của Bồ Đào Nha. Trên một khu vực rộng lớn hơn nhiều, bao gồm các phần của Canada và miền bắc nước Mỹ, mặt trăng sẽ che khuất một phần mặt trời.

Dưới đây là nơi có thể nhìn thấy nhật thực, điều gì làm cho hiện tượng toàn phần trở nên phi thường và cách theo dõi sự kiện một cách an toàn.

Nguyên nhân gây ra nhật thực toàn phần là gì?

Hiện tượng nhật thực xảy ra khi mặt trăng di chuyển vào giữa Trái Đất và mặt trời, đổ bóng của nó lên hành tinh của chúng ta. Nhật thực toàn phần, trong đó mặt trăng che khuất hoàn toàn mặt trời, có thể xảy ra nhờ một sự trùng hợp phi thường: Mặc dù mặt trời rộng hơn mặt trăng khoảng 400 lần, nhưng nó cũng ở khoảng cách xa hơn khoảng 400 lần.

“Đây là lý do tại sao mặt trăng đôi khi có thể chặn tầm nhìn của chúng ta về mặt trời và làm điều đó theo cách vừa đủ để che khuất mặt trời,” Jack Welch, một hướng dẫn viên tại Đài thiên văn Robert Ferguson ở hạt Sonoma, California, cho biết.

Vậy tại sao điều này không xảy ra mỗi tháng? Quỹ đạo của mặt trăng nghiêng khoảng 5 độ so với đường đi của Trái Đất quanh mặt trời, vì vậy ba thể thiên văn này không phải lúc nào cũng thẳng hàng. Trong hầu hết các kỳ trăng non, bóng của mặt trăng đi qua phía trên hoặc phía dưới Trái Đất. Nếu nó sượt qua Trái Đất, chúng ta có thể trải qua nhật thực một phần.

Quỹ đạo của mặt trăng cũng có hình elip nhẹ, nghĩa là khoảng cách của nó từ Trái Đất thay đổi. Khi mặt trăng ở xa hơn, nó có thể xuất hiện quá nhỏ để che khuất hoàn toàn mặt trời ngay cả khi cả ba thiên thể thẳng hàng. Kết quả là nhật thực hình khuyên, trong đó một "vòng lửa" sáng vẫn có thể nhìn thấy xung quanh mặt trăng.

Nhật thực tháng 8 năm 2026 sẽ hiển thị ở đâu?

Nhật thực ngày 12 tháng 8 sẽ đi qua các vùng hẻo lánh của Bắc Cực trước khi đi qua Greenland, Iceland, miền bắc nước Nga, Đại Tây Dương, Tây Ban Nha và một phần nhỏ tây bắc Bồ Đào Nha. Hiện tượng toàn phần sẽ bắt đầu tại địa điểm đầu tiên vào khoảng 4:58 chiều theo giờ UTC ( 11:58 đêm cùng ngày theo giờ Việt Nam) và kết thúc ở địa điểm cuối cùng vào khoảng 6:34 chiều theo giờ UTC. Nhật thực sẽ đạt cực đại lúc 5:46 chiều theo giờ UTC, khi hiện tượng toàn phần kéo dài tới hai phút 18 giây dọc theo tâm của đường đi.

Vị trí của mặt trời sẽ thay đổi đáng kể dọc theo tuyến đường. "Iceland và Greenland sẽ thấy hiện tượng toàn phần ở trên cao hơn trên bầu trời vào cuối buổi chiều trong khi Tây Ban Nha sẽ thấy hiện tượng toàn phần ngay trước khi hoàng hôn," Emily Watson, một nhà vật lý thiên văn và giám sát đài thiên văn tại Trung tâm Không gian & Tên lửa Hoa Kỳ, cho biết.

Những cảnh tượng tuyệt vời chỉ xuất hiện trong nhật thực

Mặt trời ở thấp có thể làm cho nhật thực ở Tây Ban Nha trở nên đặc biệt kịch tính, nhưng nó cũng mang lại những khó khăn thực tế. Núi, tòa nhà, cây cối hoặc mây gần đường chân trời có thể chặn tầm nhìn để người quan sát cần một đường ngắm rõ ràng về phía tây.

Bên ngoài dải nhật thực toàn phần, người xem trên một phần rộng lớn hơn nhiều của Bắc Bán Cầu sẽ thấy nhật thực một phần. Nó sẽ diễn ra vào buổi sáng ở Alaska và miền bắc Canada, khoảng giữa trưa và vào buổi chiều trên các phần của miền bắc nước Mỹ và miền đông Canada, và trong buổi chiều tối trên phần lớn Châu Âu và tây Phi.

Sự khác biệt giữa nhật thực một phần và toàn phần là gì?

Trong thời gian nhật thực một phần, mặt trăng chỉ che khuất một phần mặt trời. Ngay cả khi 99% đĩa mặt trời bị che khuất, phần lưỡi liềm còn lại vẫn đủ sáng để giữ cho bầu trời tương đối sáng và che khuất bầu khí quyển mờ nhạt bên ngoài của mặt trời, được gọi là vành nhật hoa.

Trong thời gian toàn phần, ánh sáng ban ngày mờ dần thành hoàng hôn, và mặt trăng xuất hiện như một đĩa đen được bao quanh bởi quầng vành nhật hoa sáng rực. Động vật cũng có thể phản ứng với sự thay đổi ánh sáng đột ngột: Ví dụ, chim có thể im lặng bất ngờ rồi cất tiếng hót đón bình minh khi ánh sáng ban ngày trở lại, bất kể thời gian nào trong ngày.

"Nhật thực toàn phần mang tính chất tất cả hoặc không có gì," Watson nói. "Trải nghiệm hiện tượng toàn phần là một sự kiện thực sự độc đáo và ngoạn mục."

Nhật thực toàn phần có hiếm không?

Về tần suất, nhật thực toàn phần không hiếm, xảy ra khoảng 18 tháng một lần. Nhưng dải toàn phần thường chỉ rộng hàng chục dặm, làm cho việc ở đúng nơi để chứng kiến nhật thực toàn phần trở nên khó khăn.

Dải đó cũng dịch chuyển theo mỗi lần nhật thực. "Bởi vì dải toàn phần rất nhỏ so với kích thước của Trái Đất, khả năng nó xảy ra ở một địa điểm cố định nào đó là rất thấp," Welch nói. Một thành phố cụ thể có thể chờ đợi hàng trăm năm - hoặc lâu hơn - giữa các lần nhật thực toàn phần, mặc dù những du khách có niềm đam mê “đuổi theo bóng tối” có thể thấy một số lần trong đời.

Nhật thực toàn phần tiếp theo sẽ diễn ra vào ngày 2 tháng 8 năm 2027, đi qua các phần của miền nam châu Âu, Bắc Phi và Trung Đông. Hiện tượng toàn phần sẽ kéo dài tới 6 phút 23 giây - gần gấp ba lần nhật thực tháng 8 năm 2026 và được coi là sự kiện đặc biệt của thế giới.

Các nhà khoa học có thể học được gì trong một lần nhật thực?

"Trước đây, nhật thực rất có giá trị," Jason Steffen, một giáo sư vật lý và thiên văn học tại Đại học Nevada, Las Vegas, cho biết. "Đã có các cuộc thám hiểm để đo vị trí của các vì sao trong nhật thực vào đầu những năm 1900 để kiểm tra thuyết hấp dẫn của Einstein."

Các nhà khoa học vẫn nghiên cứu nhật thực toàn phần cho đến ngày nay. Ví dụ, bởi vì nhật thực toàn phần tiết lộ vành nhật hoa, các nhà thiên văn học sử dụng nhật thực để kiểm tra cấu trúc, nhiệt độ và kết nối của nó với gió mặt trời.

Lưu ý khi quan sát nhật thực

Với những người hiện may mắn đang ở nơi có thể chiêm ngưỡng nhật thực ngày 12/8, hãy tham khảo bản đồ nhật thực, theo dõi thời tiết và giữ sự linh hoạt để di chuyển nếu mây đe dọa tầm nhìn của bạn. Các nhiếp ảnh gia và nhà quay phim nên thực hành trước, vì sự kiện này sẽ khá ngắn.

Trong sự kiện này, chúng ta không được nhìn trực tiếp vào mặt trời mà không có thiết bị bảo vệ mắt, chẳng hạn như kính nhật thực hoặc thiết bị quan sát mặt trời cầm tay. Kính râm thông thường là không đủ. Chỉ những người quan sát ở vị trí bên trong dải toàn phần mới có thể tháo kính nhật thực và việc này cũng chỉ được khuyến khích trong thời điểm mặt trời bị che khuất hoàn toàn.

Dù bạn làm gì, hãy chắc chắn rằng bạn sẽ tận hưởng trọn vẹn trong khoảnh khắc đó. "Hãy dành thời gian để đơn giản là ngước nhìn và tận hưởng sự kiện," Watson nói. "Hiện tượng toàn phần chỉ kéo dài trong vài phút, và ký ức về việc nhìn thấy hiện tượng toàn phần bằng chính đôi mắt của bạn là điều bạn sẽ ghi nhớ mãi mãi."

Nguồn: National Geographic