Mỗi ngày 1.500 phim ngắn AI xuất hiện: Trung Quốc tuyên chiến với cơn bão phim “tổng tài yêu cô gái nghèo” gây nhiều hệ lụy

Cơ quan quản lý truyền thông Trung Quốc đã kêu gọi hỗ trợ nhiều hơn cho các bộ phim truyền hình do người thật đóng (live-action), trong bối cảnh chính phủ tìm cách hướng ngành công nghiệp phim ngắn (microdrama) đang bùng nổ tiến tới sản xuất chất lượng cao hơn và bảo vệ bản quyền chặt chẽ hơn trước sự gia tăng nhanh chóng của AI.

1.500 bộ phim ngắn AI xuất hiện mỗi ngày

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã tạo ra những cơ hội đổi mới và khả năng sản xuất mới cho phim ngắn, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức về chất lượng nội dung và bảo hộ quyền tác giả, theo ông Wang Xiaoliang từ Cục Quản lý Quảng bá Điện ảnh và Truyền hình Quốc gia (NRTA).

“Đứng trước thách thức mới này… lập trường của chúng tôi rất rõ ràng. Phim truyền hình do người thật đóng là trụ cột của sản xuất chất lượng cao và cần phải được hỗ trợ mạnh mẽ,” ông Wang, người đứng đầu bộ phận giám sát nội dung nghe nhìn trực tuyến, cho biết.

AI đã nhanh chóng mở rộng quy mô và hiệu suất sản xuất phim ngắn tại Trung Quốc, đồng thời làm gia tăng lo ngại về bản quyền và áp lực đè nặng lên các nhà sáng tạo nhân sự.

Những phát biểu của ông Wang, được đưa ra tại cuộc họp báo ngày 17 tháng 9, diễn ra sau sự bùng nổ của các nội dung rập khuôn và rác sao chép khi các nhà sản xuất đua nhau tung ra vô số phim ngắn nhằm tìm kiếm lượt xem đột phá và lợi nhuận.

Quy mô của sự chuyển dịch này vô cùng đáng kinh ngạc. Khoảng 430.000 bộ phim ngắn đã được phát hành tại Trung Quốc trong 8 tháng đầu năm 2026 – gấp tới 13 lần con số của cả năm ngoái – trong đó các bộ phim ngắn AI chiếm hơn 90% số lượng phát hành mới, ông Wang cho hay.

Theo ông, cơ quan quản lý sẽ đẩy mạnh sáng kiến quảng bá và phân phối các bộ phim ngắn chất lượng cao, hướng dẫn các nền tảng tạo ra các mục dành riêng cho phim người thật đóng, đồng thời cung cấp hỗ trợ tài chính để các tác phẩm chất lượng có thể tiếp cận khán giả và thu về lợi nhuận.

Phim ngắn hay đoản kịch (duanju) đã bùng nổ mức độ phổ biến tại Trung Quốc trong những năm gần đây.

Được thiết kế riêng cho màn hình điện thoại di động và khoảng thời gian chú ý ngắn của người dùng, các bộ phim có kịch bản nhanh, kịch tính và thường mang tính giật gân này được chia thành hàng chục tập, thường ở định dạng dọc, mỗi tập chỉ kéo dài vài phút.

AI đang dịch chuyển từ một công cụ hỗ trợ thành yếu tố hiện diện trong hầu hết mọi giai đoạn sản xuất – từ chuyển thể câu chuyện, viết kịch bản, tạo nhân vật, bối cảnh cho đến hậu kỳ – làm đảo lộn một ngành công nghiệp đang hỗ trợ hơn 2 triệu việc làm trên toàn quốc.

Sự thay đổi này đã sinh ra một định dạng mới gọi là phim ngắn AI – bao gồm hoạt hình do AI tạo ra và phim kiểu live-action sở hữu các nhân vật kỹ thuật số sống động như thật, giúp giảm bớt nhu cầu quay phim truyền thống.

Các công ty giờ đây có thể sản xuất nội dung do AI tạo ra với tốc độ không tưởng trước đây, hạ thấp chi phí sản xuất và rào cản kỹ thuật, đồng thời cho phép các nhà sản xuất thử nghiệm nhiều tựa phim hơn với hy vọng tìm thấy những sản phẩm thành công rực rỡ (hit).

Johnny Chan, giảng viên cao cấp về hệ thống thông tin tại Đại học Auckland (New Zealand), cho biết các nền tảng phim ngắn đã tạo ra một vòng lặp tự củng cố: bạn càng xem nhiều, thuật toán càng học tốt hơn điều gì giữ chân bạn.

Các nhà sáng tạo liên tục tinh chỉnh những đoạn kết lửng (cliffhanger) và tường thu phí (paywall) hiệu quả, trong khi các nền tảng đầu tư thêm tiền để làm cho trải nghiệm càng trở nên "gây nghiện" hơn, ông viết trong một nghiên cứu xuất bản tháng 8 trên tạp chí Systems Research and Behavioral Science.

Ông Chan viết rằng, trong khi người xem thường sẽ dần cảm thấy nhàm chán với một công thức rập khuôn, khả năng của AI trong việc nhanh chóng tạo ra vô số câu chuyện và biến thể mới khiến "phanh hãm sự chán nản" tự nhiên có thể không bao giờ kích hoạt hoàn toàn, khiến người dùng liên tục lướt màn hình lâu hơn.

Theo dữ liệu từ Hiệp hội Dịch vụ Phát thanh Truyền hình Mạng Trung Quốc, hơn 275.000 bộ phim ngắn AI đã được phát hành trực tuyến trong nửa đầu năm 2026, trung bình khoảng 1.500 bộ mỗi ngày.

Rất nhiều vi phạm và xâm phạm

Sự bùng nổ về số lượng này đã tạo ra một thách thức quản lý rộng lớn hơn cho chính quyền Trung Quốc: làm thế nào để khuyến khích hình thức sản xuất văn hóa này mà không để tốc độ, quy mô và sự tiêu thụ do thuật toán dẫn dắt gây tổn hại đến chất lượng, tính nguyên bản và quyền tác giả.

Việc mở rộng sử dụng công nghệ này đã dẫn đến nhiều hình thức lạm dụng nghiêm trọng, bao gồm đạo văn, đóng gói lại nội dung, cũng như hoán đổi khuôn mặt (face-swapping) và giả dạng giọng nói bằng AI, cùng với việc vi phạm bản quyền văn học mạng.

Nhiều diễn viên nổi tiếng lẫn công chúng nói chung đã cáo buộc các nhà sản xuất phim ngắn AI sử dụng hình ảnh, diện mạo của họ khi chưa được sự đồng ý.

Tốc độ AI tái định hình ngành công nghiệp này cũng làm bộc lộ khoảng cách ngày càng lớn giữa năng lực sản xuất và chất lượng cũng như tính nguyên bản của sản phẩm được tạo ra.

Trong nửa đầu năm 2026, chỉ có 0,48% phim ngắn AI mới phát hành trên nền tảng mạng xã hội Douyin đạt mốc hơn 100 triệu lượt xem, theo dữ liệu từ đơn vị cung cấp dữ liệu ngành DataEye.

Lydia Chen, một biên kịch và đạo diễn phim ngắn AI 30 tuổi chuyên sản xuất các bộ phim kiểu live-action cho khán giả nước ngoài, cho biết cuộc đua tìm kiếm sản phẩm lợi nhuận cao đã khiến việc sao chép trở thành chuyện thường ngày.

Các nền tảng và công ty sản xuất thường xuyên nhái lại các tác phẩm ăn khách của nhau. Họ quen với việc lấy các bộ phim đã gây sốt tại Trung Quốc, chỉnh sửa cốt truyện một chút rồi bê nguyên sang bối cảnh nước ngoài.

Ví dụ, một câu chuyện Trung Quốc về một bá đạo tổng tài (từ lóng mạng chỉ vị chủ tịch hống hách, quyền lực) và nữ chính từ nông thôn có thể được đóng gói lại thành một tỷ phú New York đem lòng yêu một cô gái đến từ vùng nông thôn nước Mỹ.

“Bạn có thể thấy các sản phẩm ngày càng giống như những 'món hàng internet' công nghiệp,” Chen, người lo ngại rằng khi việc quay phim ngoài đời thực giảm đi, bản thân tay nghề làm phim sẽ bị trì trệ, trong khi các mô hình AI sẽ có ít ví dụ điện ảnh thực tế mới hơn để học hỏi, chia sẻ.

“Nếu tất cả mọi người cứ tiếp tục sao chép các tác phẩm ăn khách trong quá khứ, những ý tưởng mới của tương lai sẽ từ đâu ra?”.

Chen cũng lưu ý rằng một số cốt truyện được chuyển thể cho khán giả nước ngoài đã tái hiện lại quan điểm văn hóa truyền thống và bảo thủ của Trung Quốc về giới tính, mối quan hệ và gia đình – nhằm chiều theo thị hiếu của khán giả xem phim ngắn đại chúng.

Cô chỉ ra cốt truyện "tổng tài" yêu một phụ nữ nông thôn mà sự trinh nguyên của cô ấy được coi là một phần sức hút, cùng với các cốt truyện lý tưởng hóa phụ nữ làm nội trợ sinh nhiều con.

“Đôi khi tôi tự hỏi liệu đây có thực sự là loại văn hóa mà chúng ta nên xuất khẩu hay không,” cô nói. “Đối với tôi, một số ý tưởng này có vẻ khá lạc hậu.”

Những hành động từ chính quyền

Bắc Kinh đã đáp trả các thách thức bằng cách thắt chặt giám sát cả nội dung lẫn hệ thống đưa nội dung đó đến với khán giả.

Cục Quản lý Quảng bá Điện ảnh và Truyền hình Quốc gia đã phát động một chiến dịch kéo dài hai tháng vào tháng 6 nhằm vào các nội dung phim ngắn “độc hại, thấp cấp và vi phạm bản quyền”.

Chiến dịch tập trung vào nội dung gây hại cho trẻ em cũng như các cảnh quay gợi dục, khoe khoang giàu sang, quan điểm "bóp méo" về hôn nhân và gia đình, cùng với mê tín dị đoan, bạo lực trả thù, tiêu đề giật gân và vi phạm bản quyền.

Ông Wang phát biểu tại cuộc họp báo rằng kể từ đầu năm, các cơ quan quản lý đã gỡ bỏ 68.000 bộ phim ngắn vi phạm quy định và hướng dẫn các nền tảng xử phạt hơn 1.200 tài khoản.

Hơn 90% nội dung vi phạm có liên quan đến các bộ phim AI, ông cho biết.

Chính phủ cũng đã đưa ra các quy định cụ thể giải quyết việc sử dụng AI trong sản xuất.

Các biện pháp quản lý và phát triển phim ngắn, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 9, yêu cầu dán nhãn rõ ràng cho từng tập phim ngắn do AI tạo ra, cùng với việc “tôn trọng tác phẩm gốc, bảo vệ bản quyền, cạnh tranh bình đẳng và phát triển ngành lành mạnh hơn”.

Các nền tảng cũng phải thường xuyên rà soát và đánh giá thuật toán gợi ý, mô hình và dữ liệu của họ, ưu tiên cho các bộ phim ngắn chất lượng cao và cấm các đề xuất được thiết kế nhằm khuyến khích người dùng sa đà hoặc tiêu dùng quá mức.

Áp lực lên diễn viên và cả ngành sản xuất

Áp lực cũng đang được cảm nhận bởi những người làm việc bên trong ngành, khi các diễn viên phim ngắn phải đối mặt với thực tế nghiệt dã.

Kể từ đầu năm, nhiều người cho biết họ đang vật lộn để tìm vai diễn, một số diễn viên phải làm thêm các công việc bán thời gian do phim do AI tạo ra đang dần thay thế các sản phẩm live-action do người thật đóng.

Đối với những người vẫn đang làm việc trong lĩnh vực sản xuất phim ngắn AI, hiệu suất cao hơn không đồng nghĩa với khối lượng công việc nhẹ nhàng hơn.

Thập Lục (Shiliu), một đạo diễn phim ngắn AI 28 tuổi gia nhập ngành cách đây 2,5 năm, cho biết nhóm của anh phải hoàn thành 5 bộ phim mỗi tháng, mỗi bộ dài từ 50 đến 70 tập.

Khi quy mô nhóm bị thu hẹp, anh phải gánh nhiều vai trò cùng lúc và làm việc 14 đến 16 tiếng một ngày.

“Vì AI quá tiện lợi nên các ông chủ chỉ tập trung vào hiệu suất,” Shiliu nói thêm. “Mọi người đều làm việc đến giới hạn kiệt sức chỉ để [đáp ứng nhu cầu] và kiếm tiền.” Khối lượng công việc cuối cùng đã bào mòn sức khỏe của anh, khiến anh quyết định nghỉ việc.

Tờ Kinh tế Nhật báo (Economic Daily) thuộc sở hữu nhà nước tháng trước đã kêu gọi ngành công nghiệp chuyển hướng từ tăng trưởng dựa trên quy mô sang nội dung chất lượng cao hơn, nguyên bản hơn và được sản xuất chuyên nghiệp hơn.

Những công thức quen thuộc liên tục được tái chế trong khi một làn sóng nội dung giống hệt nhau tranh giành sự chú ý có hạn, tờ báo nhận định trong một bài viết xuất bản ngày 13 tháng 8.

“Chi phí quảng bá và chi phí tính toán tăng lên, khiến các nhà sản xuất rơi vào vòng xoáy sản xuất nhiều hơn nhưng không kiếm được nhiều hơn,” bài báo lưu ý. “Mức độ sẵn sàng chi trả của khán giả bị xói mòn thêm trong khi uy tín của ngành chắc chắn sẽ chịu ảnh hưởng.”

DataEye ước tính thị trường nước ngoài cho phim ngắn Trung Quốc sẽ vượt 6 tỷ USD vào năm 2026, trong đó các bộ phim ngắn phong cách hoạt hình và live-action do AI tạo ra chiếm hơn 4 tỷ USD.

Hiệp hội dịch vụ phát thanh truyền hình mạng cho biết ngành công nghiệp phim ngắn AI của Trung Quốc đang bước vào một bước ngoặt, chuyển từ sự mở rộng nhanh chóng, lỏng lẻo sang sự phát triển có kỷ luật và lấy chất lượng làm trung tâm.

Theo quan điểm của Chen, khi AI hạ thấp rào cản kỹ thuật sáng tạo nội dung và nhiều người không có nền tảng chuyên môn hơn có thể biến ý tưởng của họ thành tác phẩm gốc, các dự án cá nhân không đi theo công thức sẽ có cơ hội nổi bật tốt hơn.

“Chúng ta phải đạt được sự cân bằng giữa việc khuyến khích đổi mới và duy trì các biện pháp bảo vệ,” ông Wang nhấn mạnh. “Đến cuối cùng, AI chỉ là công cụ, con người mới là nhà sáng tạo. Phim AI phát triển càng nhanh thì việc đảm bảo chất lượng nội dung lại càng trở nên quan trọng.”

Nguồn: SCMP