Máu trong cơ thể con người có màu gì?

Trong đời sống hằng ngày, có một tin đồn phổ biến là dòng máu thiếu oxy xuôi về tim qua tĩnh mạch thực ra mang màu xanh lam hoặc xanh lục, và nó chỉ chuyển sang màu đỏ khi tiếp xúc với không khí. Tuy nhiên, dưới góc độ sinh học và quang học, máu trong cơ thể con người luôn luôn mang màu đỏ, chưa từng và không bao giờ có sắc xanh.

Sở dĩ máu có màu đỏ là nhờ hemoglobin, một loại protein giàu sắt nằm trong tế bào hồng cầu đảm nhận nhiệm vụ nuôi dưỡng cơ thể. Sắc độ của dòng máu sẽ biến đổi linh hoạt tùy thuộc vào lượng khí nuôi dưỡng mà nó đang mang theo.

Khi vừa rời phổi và tim, dòng máu tràn đầy sức sống cuồn cuộn chảy qua các động mạch với màu đỏ tươi rực rỡ do các phân tử oxy liên kết chặt chẽ với sắt. Sau khi đã nhượng lại nguồn năng lượng ấy cho các mô tế bào, dòng máu đã vơi cạn oxy xuôi về tim qua hệ thống tĩnh mạch sẽ lắng xuống thành một màu đỏ thẫm trầm tối.

Dù là máu ở động mạch hay tĩnh mạch, khi bị thương hoặc khi được rút ra trong ống nghiệm kín chưa hề tiếp xúc với không khí, dòng chất lỏng ấy vẫn luôn mang sắc đỏ.

Hiện tượng những đường gân nổi lên dưới cổ tay hay mu bàn tay có màu xanh lục, xanh tím hay xanh lam hoàn toàn là một ảo giác thị giác kỳ diệu do sự tương tác giữa ánh sáng và mô da. Ánh sáng trắng chiếu vào da vốn là tập hợp của nhiều bước sóng khác nhau. Ánh sáng đỏ sở hữu bước sóng dài nên dễ dàng xuyên sâu qua các mô và bị dòng máu hấp thụ, trong khi ánh sáng xanh có bước sóng ngắn lại bị tán xạ và phản xạ ngay từ bề mặt da.

Tĩnh mạch nằm nông dưới da đóng vai trò như một bộ lọc, hấp thụ phần lớn sắc đỏ và dội lại ánh sáng xanh vào mắt người nhìn. Tùy thuộc vào sắc tố da của mỗi người, người có làn da tông ấm sẽ nhìn thấy gân tay màu xanh rêu, còn người có nước da cực trắng lại thấy vệt gân có sắc xanh tím hoặc xanh lam thẫm.

Sự ngộ nhận kéo dài qua nhiều thế hệ không xuất phát từ sự thiếu hiểu biết đơn thuần, mà là kết quả của việc kết hợp giữa kiến thức chưa trọn vẹn và các quy ước thị giác. Để giúp người học dễ quan sát, các sơ đồ giải phẫu trong sách giáo khoa từ xưa đến nay luôn quy ước vẽ động mạch màu đỏ và tĩnh mạch màu xanh dương, khiến nhiều người vô tình coi đó là màu sắc thực tế ngoài đời. Bên cạnh đó, việc tận mắt thấy các vệt gân xanh trên cánh tay kết hợp với hiểu biết mơ hồ về các loài sinh vật có máu xanh thực sự trong tự nhiên như bạch tuộc hay cua móng ngựa càng làm củng cố thêm niềm tin sai lệch này.

Dòng máu chảy bên trong cơ thể chúng ta chỉ mang một sắc thái duy nhất là màu đỏ, biến chuyển từ đỏ tươi rực rỡ đến đỏ thẫm trầm sâu. Những vệt gân xanh ẩn hiện dưới da chỉ là một trò chơi ánh sáng thú vị của thị giác, hoàn toàn không phản ánh màu sắc thực sự của dòng máu đang âm thầm nuôi sống cơ thể mỗi ngày.