Lý do ở công viên thường xuất hiện giàn cột bê tông “không mái”?

Mới đây trên Threads, một tài khoản đăng bài bày tỏ thắc mắc: “Có ai biết công dụng của công trình này ở các công viên không vậy?”, kèm hình ảnh một kết cấu gồm nhiều cột bê tông và hệ dầm ngang phía trên.

Nhìn qua, đây giống một giàn cột với những trụ bê tông dựng đứng, phía trên nối với nhau bằng hệ thống dầm ngang, tạo thành một khung khá thoáng. Điều khiến nhiều người tò mò là những kết cấu này xuất hiện ở không ít công viên nhưng thường không có phần mái kín, nhìn khá “trống”, nên nếu không có cây xanh phủ lên thì rất khó đoán công dụng ban đầu.

Bài đăng nhanh chóng nhận được nhiều bình luận. Không ít cư dân mạng cho biết họ cũng từng nhìn thấy những giàn cột tương tự khi đi công viên nhưng chưa bao giờ thực sự hiểu chúng được xây để làm gì.

“Lúc đi mấy công viên lớn tui cũng thường thấy cái giàn này mà không biết vì sao”, “Hồi đến cái công viên khi họ đang cải tạo lại cảnh quan, thấy cái khung này bị trơ ra cũng tò mò tương tự”, “Tui cũng thấy mà không thắc mắc lắm” ,... là một số bình luận.

Nhiều người sau đó đưa ra cách lý giải: “Thực ra nó thiết kế để cho các loại cây leo mọc lên che kín tạo không gian xanh mát cho người ta dừng chân nghỉ ngơi. Nhưng dở ở chỗ là xây xong các kiến trúc này lại không thấy ai trồng thêm loại cây leo nào cả...”

Một số người khác cho rằng đây là “giàn hoa leo”, thường được dùng để trồng những loại cây như hoa giấy: “Nó là giàn hoa leo đẹp lắm”, “Dùng để trồng cây, kiểu cây hoa giấy ý, có chỗ che nắng mà mát, mưa thì cũng tiện trú mưa nhỏ”, “Này là để trồng hoa giấy đó”...

Thực chất, đây là dạng pergola - tên gọi phổ biến trong kiến trúc và thiết kế cảnh quan, chỉ một kết cấu khung mở, thường gồm các cột hoặc trụ đỡ hệ dầm phía trên, có thể để thoáng hoặc kết hợp với cây dây leo. Khi được bố trí trong công viên, pergola có thể tạo bóng mát, điểm nghỉ chân và góp phần tổ chức, làm phong phú không gian cảnh quan.

Trong bài viết “Giàn cảnh quan có những tác dụng gì? trên tinzi.net (website chuyên về thiết kế cảnh quan, giàn hoa, pergola, kiến trúc sân vườn) lý giải loại kết cấu này không đơn thuần để trang trí mà có thể đảm nhiệm nhiều vai trò, gồm: che nắng, tránh mưa, tạo nơi nghỉ ngơi; kết nối và phân chia không gian; tổ chức giao thông, dẫn hướng tham quan; tạo cảnh và tăng giá trị thẩm mỹ cho tổng thể cảnh quan.

Đáng chú ý, khi kết hợp với cây dây leo, bản thân hệ khung còn tạo điều kiện để thực vật phát triển theo chiều đứng, giúp cảnh quan có thêm lớp và chiều sâu. Đây cũng là lý do những giàn này thường được thiết kế khá thoáng thay vì xây thành một khối mái kín.

Nói cách khác, những chiếc cột và hệ dầm phía trên không nhất thiết phải tự mình trở thành một “mái che” hoàn chỉnh. Chúng có thể là bộ khung để cây xanh phát triển, đồng thời tạo ra một không gian chuyển tiếp giữa khu vực đi bộ, nghỉ ngơi và các mảng cây xanh trong công viên.

Bởi vậy, khi cây leo chưa phát triển, bị loại bỏ hoặc không được trồng bổ sung, phần khung bê tông sẽ dễ trở nên “trơ trọi”, khiến người đi qua khó nhận ra ý đồ cảnh quan ban đầu. Đây cũng có thể là một phần lý do những kết cấu vốn khá quen thuộc trong công viên lại khiến nhiều người tò mò về công dụng.

Theo Đại học Illinois (Mỹ), pergola là một kết cấu mở, thường gồm các cột được bố trí đều nhau, phía trên là hệ khung hoặc giàn thoáng. Một trong những công dụng của pergola là tạo bóng mát cho lối đi, đồng thời kết cấu này thường được kết hợp với các loại cây dây leo.

Đại học Florida cũng có cách lý giải tương tự khi mô tả pergola là kết cấu dạng dài, thường có các cột đỡ hệ dầm ngang và phần khung mở phía trên; phần khung này có thể được phủ bởi cây dây leo để tạo bóng mát cho lối đi. Pergola cũng có thể được sử dụng để kết nối các khu vực hoặc che phủ một khoảng sân, không gian mở.

Đặt trong không gian công viên, điều này cũng lý giải vì sao một pergola không nhất thiết phải có mái kín như một chòi nghỉ. Bản thân hệ khung vừa tạo hình cho cảnh quan, vừa có thể trở thành giá đỡ để cây leo phát triển. Khi cây đủ độ phủ, phần giàn có thể tạo bóng mát và trở thành một điểm dừng chân giữa các tuyến đường đi bộ.