Doanh nghiệp Việt Nam trước bước ngoặt "chuyển dịch xanh": Từ áp lực tuân thủ đến lợi thế cạnh tranh

Trong khuôn khổ InnoEx 2026 – Diễn đàn & Triển lãm Quốc tế về Đổi mới sáng tạo, Green Innovation Summit 2026 đã diễn ra với chủ đề “Chuyển dịch xanh: Động lực nào tạo nên lợi thế cạnh tranh tiếp theo?”. Sự kiện quy tụ đại diện cơ quan quản lý, lãnh đạo doanh nghiệp, chuyên gia, nhà đầu tư, các tổ chức quốc tế cùng cộng đồng đổi mới sáng tạo để cùng nhìn nhận những chuyển động mới của quá trình chuyển dịch xanh và tìm kiếm các hướng đi có thể tạo ra giá trị mới cho doanh nghiệp.

Sau bốn năm đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp qua các chủ đề “Kinh tế Xanh: Đổi mới sáng tạo vì Tương lai bền vững” (2023), “Tích Xanh: Con đường liệu có dễ dàng?” (2024) và “Tái định nghĩa thương hiệu cho Thế hệ Net Zero” (2025), Green Innovation Summit 2026 đặt ra một câu hỏi mang tính chiến lược: trong bối cảnh chính sách, tiêu chuẩn quốc tế, chuỗi cung ứng, công nghệ, dữ liệu và dòng vốn đang cùng lúc thay đổi, đâu sẽ là những động lực giúp doanh nghiệp biến chuyển dịch xanh thành lợi thế cạnh tranh?

Khi “xanh” trở thành một phần của năng lực cạnh tranh

Tại Green Innovation Summit 2026, chuyển dịch xanh được đặt trong một bối cảnh rộng hơn câu chuyện về trách nhiệm môi trường hay chi phí tuân thủ. Những thay đổi trong khung chính sách và tiêu chuẩn, yêu cầu ngày càng cao từ thị trường và chuỗi cung ứng quốc tế, cùng sự phát triển của công nghệ, dữ liệu và tài chính xanh đang từng bước thiết lập một “luật chơi” mới đối với doanh nghiệp. Summit là không gian đối thoại giữa các nhà hoạch định chính sách, lãnh đạo doanh nghiệp, chuyên gia, nhà đầu tư và cộng đồng đổi mới sáng tạo nhằm kết nối góc nhìn chiến lược với thực tiễn vận hành.

Mở đầu chương trình, bà Phạm Thị Ngọc Thủy – Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân (Ban IV) mang đến bài trình bày “Công thức chiến lược định hình lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh mới”. Với dữ liệu cho thấy chỉ còn 36 ngày đến mốc pháp lý gần nhất trong khi 64% doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa chuẩn bị gì cho chuyển đổi xanh, bài trình bày đề xuất công thức 1-2-3-4: xác định đúng thời điểm hành động, xây hai nền tảng pháp lý và dữ liệu, thực hiện ba hành động ưu tiên – bắt đầu từ dữ liệu, chọn đúng một ngách, tư duy hệ sinh thái – và khai thác bốn trục ngành giàu tiềm năng cho SME & startup: nông nghiệp bền vững, tối ưu năng lượng, kinh tế tuần hoàn và công nghệ khí hậu – dữ liệu.

Tiếp nối chương trình, ông Craig Stuart MacLean – Chủ tịch AB InBev Đông Nam Á giới thiệu hệ sinh thái “Từ hạt mầm đến ly bia” (From Seed to Sip), trong đó tính bền vững được tích hợp vào mô hình kinh doanh cốt lõi, bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị từ nông trại đến người tiêu dùng thông qua các sáng kiến trọng tâm về quản lý nguồn nước, hợp tác nông nghiệp thông minh và tối ưu hiệu quả vận hành. Ông dẫn chứng hiệu quả sử dụng nước tại các nhà máy bia của AB InBev ở Việt Nam đã cải thiện tới 59% trong giai đoạn 2017-2025, đồng thời khẳng định mục tiêu của doanh nghiệp là tạo ra giá trị bền vững bằng cách gắn kết thành công kinh doanh với sức khỏe hành tinh và phúc lợi cộng đồng – minh chứng cụ thể cho thông điệp phát triển bền vững là đòn bẩy nâng cao hiệu quả kinh doanh, không đơn thuần là chi phí tuân thủ.

Những chuyển dịch nào đang tái định hình các ngành?

Một trong những điểm nhấn của chương trình là phiên Leadership Panel với chủ đề “Chuyển dịch xanh nào sẽ tái định hình các ngành?”. Phiên thảo luận có sự tham gia của bà Nguyễn Thị Thu Hà – Chuyên gia tư vấn tài chính tạo tác động Rabo Foundation; bà Kiều Mai Anh – Giám đốc Công ty Cơ khí Việt Sơn; ông Thane Taithongchai – Phó Tổng Giám đốc Công ty Starprint Việt Nam, Đại diện Tập đoàn SCG; cùng sự điều phối của bà Huỳnh Thị Xuân Liên – Chủ tịch HĐTV CAO Fine Jewelry.

Từ góc nhìn của các doanh nghiệp và tổ chức đang trực tiếp tham gia vào quá trình chuyển đổi, các diễn giả cho rằng chuyển dịch xanh phần lớn vẫn đang được thúc đẩy bởi áp lực từ bên ngoài – như các quy định CBAM – buộc doanh nghiệp phải thích ứng để duy trì khả năng tiếp cận thị trường. Đại diện ngành bao bì chia sẻ một góc nhìn đáng chú ý: điểm uốn thực sự đối với nhựa tái chế (PCR) sẽ đến khi loại vật liệu này đạt mức giá cạnh tranh với nhựa nguyên sinh, chứ không chỉ dừng ở yêu cầu pháp lý. Các diễn giả cũng chỉ ra ba nút thắt chính đang cản trở việc nhân rộng các sáng kiến xanh: khả năng tiếp cận vốn, hướng dẫn pháp lý còn thiếu rõ ràng và giới hạn về công nghệ.

Với khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, lời khuyên được đưa ra là nên bắt đầu từ những bước thực tế: đầu tư vào năng lượng tái tạo như điện mặt trời, đảm bảo tốt yếu tố trách nhiệm xã hội – chữ “S” trong ESG, và tận dụng các tiêu chuẩn sẵn có tại khu công nghiệp nơi doanh nghiệp đang hoạt động. Trong lĩnh vực nông nghiệp, quá trình chuyển đổi được nhấn mạnh cần bắt đầu ngay từ cấp nông trại, thông qua đầu tư công nghệ và các phương pháp canh tác bền vững để đồng hành cùng nông dân. Thông điệp chung của phiên thảo luận là doanh nghiệp cần thay đổi tư duy kinh doanh, từ chỗ xem chuyển đổi xanh là nghĩa vụ tuân thủ bắt buộc sang chủ động theo đuổi như một chiến lược tạo lợi thế cạnh tranh.

Green Innovation Fellowship: Biến ý tưởng xanh thành giá trị thực tiễn

Bên cạnh các phiên đối thoại chiến lược, Vòng Chung kết Green Innovation Fellowship 2026 là một trong những hoạt động trọng tâm của Green Innovation Summit năm nay. Đây là chương trình chuyên sâu kéo dài 6 tháng, hướng đến các doanh nghiệp spin-off, doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng các startup trong nước và quốc tế đang trong giai đoạn tăng trưởng, phát triển các công nghệ và giải pháp có khả năng tạo ra tác động xanh. Chương trình không chỉ hỗ trợ đổi mới sáng tạo mà còn mở ra cơ hội kết nối với các doanh nghiệp định hướng phát triển bền vững, nhà đầu tư tạo tác động và mạng lưới đối tác trong hệ sinh thái InnoEx.

Từ 15 doanh nghiệp tham gia vòng Bán kết, 06 doanh nghiệp xuất sắc nhất được lựa chọn bước vào Vòng Chung kết để trực tiếp trình bày giải pháp trước Hội đồng Ban Giám khảo, mỗi đội có 2 phút pitching và 5 phút trao đổi, phản biện. Các giải pháp được đánh giá không chỉ trên ý tưởng công nghệ mà còn dựa trên mô hình kinh doanh, tiềm năng thị trường, khả năng mở rộng, năng lực triển khai và tác động môi trường – xã hội.

Kết quả chung cuộc, Vietnam Food (VNF) và Parongpong RAW Lab đã được vinh danh là hai Quán quân của Green Innovation Fellowship 2026, với tổng giá trị giải thưởng 4.500 USD, ghi nhận những giải pháp tiêu biểu trong lĩnh vực nông nghiệp bền vững và kinh tế tuần hoàn – hiệu quả tài nguyên.

Từ đối thoại đến hành động

Green Innovation Summit 2026 tiếp tục khẳng định vai trò của đổi mới sáng tạo trong việc hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận quá trình chuyển dịch xanh theo hướng thực chất hơn: không chỉ nhìn nhận các yêu cầu mới như một áp lực tuân thủ, mà chủ động tìm kiếm những cơ hội để nâng cao hiệu quả vận hành, phát triển sản phẩm, tiếp cận thị trường, thu hút nguồn lực và xây dựng năng lực cạnh tranh dài hạn.

Với sự kết hợp giữa đối thoại chính sách, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, góc nhìn từ doanh nghiệp và hoạt động thúc đẩy các giải pháp đổi mới sáng tạo, Green Innovation Summit 2026 hướng đến việc đưa những câu hỏi trên sân khấu trở thành những gợi mở có thể tiếp tục được đưa về doanh nghiệp, chuyển hóa thành chiến lược, quyết định và hành động cụ thể. Trong một môi trường kinh doanh đang thay đổi nhanh chóng, câu hỏi đặt ra không chỉ là doanh nghiệp có cần chuyển dịch xanh hay không, mà là doanh nghiệp sẽ lựa chọn cách chuyển dịch như thế nào để tạo ra giá trị và lợi thế cạnh tranh cho giai đoạn tiếp theo.

Green Innovation Summit 2026, trong khuôn khổ InnoEx 2026, vì vậy không chỉ là nơi để nhìn lại những thay đổi đang diễn ra, mà còn là không gian để cộng đồng doanh nghiệp, chuyên gia, nhà đầu tư và các tổ chức trong hệ sinh thái cùng tìm kiếm những động lực mới cho một hành trình tăng trưởng bền vững hơn.