Bán vàng, gom hết tiền gửi tiết kiệm, chuyên gia nói thẳng: Lãi suất chưa bao giờ là yếu tố quan trọng nhất, đừng tự giăng bẫy mình

Khoảng thời gian gần đây, khi lãi suất tiết kiệm duy trì ở mức ổn định và có xu hướng tăng, không ít người bắt đầu tính việc gom hết tiền nhàn rỗi gửi ngân hàng. Thậm chí, trong giai đoạn giá vàng biến động mạnh, nhiều người còn bán vàng lấy tiền gửi tiết kiệm như một hình thức “cắt lỗ”.

Xét trên góc độ tài chính cá nhân, quyết định đó có thể khiến họ yên tâm hơn phần nào trong giai đoạn ngắn hạn, vì không còn phải theo dõi biến động thị trường. Nhưng về dài hạn, liệu dồn hết tiền nhàn rỗi vào các sản phẩm tiết kiệm, và lãi suất tiết kiệm cao có đồng nghĩa với việc gửi tiết kiệm là lựa chọn an toàn, đúng đắn nhất?

Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với chị Nguyễn Kim Liên - Chuyên gia Tư vấn Tài chính, Founder Công ty TNHH Amy Advisory, để tìm lời giải đáp cho thắc mắc này.

Thấy lãi suất tăng, tranh thủ gửi ngay là quyết định cảm xúc, không phải quyết định tài chính

Việc mang tiền đi gửi tiết kiệm nhưng nhận về hợp đồng bảo hiểm nhân thọ không còn là câu chuyện quá mới, nhưng có một khái niệm mà nhiều người vẫn chưa hiểu rõ là “bảo hiểm tiền gửi” nói riêng và các sản phẩm tài chính khác nói chung, như “chứng chỉ tiền gửi” hay “chứng chỉ quỹ”,... Vậy theo chị, đâu là lý do của thực trạng này, và khách hàng cần chủ động làm gì để bản thân không rơi vào thế khó?

Theo tôi, vấn đề lớn nhất ở đây là mọi người chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về tài chính cá nhân cơ bản, dẫn đến việc không phân biệt được và không hiểu rõ các sản phẩm tài chính, nhất là trong bối cảnh các sản phẩm tài chính ở Việt Nam đang phát triển rất nhanh và đa dạng.

Hiện nay, các tổ chức tài chính thường hợp tác với nhau, hoặc các ngân hàng cũng có thể phát triển nhiều sản phẩm mở rộng để cung cấp trọn vẹn hệ sinh thái tài chính khép kín. Khi khách hàng đến một ngân hàng bất kỳ, khả năng cao là họ không chỉ được giới thiệu sản phẩm của Ngân hàng như tiền gửi hay cho vay, mà còn có thể tiếp cận đến đầy đủ các sản phẩm tài chính khác trong cùng hệ sinh thái như chứng khoán, bảo hiểm, quỹ đầu tư và thậm chí cả bất động sản.

Do đó, khách hàng cần tìm hiểu thông tin trước và nên nắm rõ nhu cầu của bản thân, biết mình muốn làm gì với từng khoản tiền để tránh trường hợp bị mời chào, lôi kéo sang những sản phẩm không phù hợp với nhu cầu và mục tiêu ban đầu.

Như chị vừa phân tích, các hình thức gửi tiết kiệm nói riêng và các sản phẩm tài chính nói chung ngày càng đa dạng, từ tài khoản sinh lời tự động, tiết kiệm qua chứng chỉ tiền gửi,... Vậy theo chị, tư duy gửi tiết kiệm theo hướng “chọn ngân hàng có lãi suất cao nhất với kỳ hạn phù hợp” có còn tối ưu nữa hay không?

Trước đây, khi sản phẩm tiền gửi còn hạn chế thì đúng là người ta chỉ biết lựa chọn theo lãi suất và kỳ hạn để gửi tiền. Nhưng như tôi đã phân tích, ngay chính sản phẩm tiền gửi bây giờ cũng đa dạng hơn rất nhiều, nên khách hàng cần đi từ câu hỏi “khoản tiền này để làm gì và khi nào cần dùng đến nó?” để đưa ra các tiêu chí cụ thể cho bản thân khi lựa chọn 1 sản phẩm gửi tiền phù hợp.

Nếu đó là khoản tiền dự phòng (quỹ khẩn cấp), phòng khi “chẳng may có việc gì”, tiêu chí số 1 là phải rút được tiền mặt ngay khi cần. Khi đó, lãi suất lại không phải ưu tiên hàng đầu, cũng như kỳ hạn cũng không nên quá 12 tháng. Thay vào đó, tiêu chí tiện lợi, dễ tiếp cận, ứng dụng (app) chuyển tiền ổn định cần được đặt lên hàng đầu. Lúc này, bạn cần chọn gửi khoản tiền này tại những ngân hàng có phòng giao dịch, có cây ATM ở gần nhà, hay có ứng dụng ngân hàng ổn định.

Nếu đó là một khoản tiền mà bạn đã có kế hoạch trong ngắn hoặc trung hạn như đóng học phí cho con, mua sắm tài sản lớn,... bạn có thể đặt tiêu chí về lãi suất và kỳ hạn phù hợp với nhu cầu dùng tiền lên hàng đầu để tối ưu khoản tiền của mình.

Khi lãi suất tiết kiệm tăng, tâm lý chung của nhiều người là “tranh thủ gửi ngay vì ngân hàng đang trả lãi cao”. Dưới góc nhìn của chị, việc lãi suất tăng có phải lúc nào cũng là tín hiệu tốt cho người gửi tiền? Và có hay không những rủi ro của việc gửi tiết kiệm, vì nhiều người vẫn nghĩ để tiền trong ngân hàng là an toàn nhất rồi?

Với người gửi tiền, việc lãi suất tiết kiệm tăng giống như trời đổ mưa với người bán áo mưa - bán được hàng thì vui, nhưng cũng nên tự hỏi vì sao trời mưa. Ngân hàng không tự nhiên trả lãi cao hơn, họ trả cao hơn khi họ cần huy động vốn gấp hơn.

Vậy nên tư duy "tranh thủ gửi ngay vì lãi đang cao" là một phản ứng cảm xúc với con số, không phải một quyết định tài chính. Quyết định tài chính là: Khoản tiền này thuộc quỹ nào, vai trò gì, kỳ hạn nào khớp với vai trò đó, và câu trả lời ấy không thay đổi theo tin tức lãi suất tuần này.

Còn rủi ro của gửi tiết kiệm là có.

Thứ nhất là rủi ro lạm phát: Với các mục tiêu rất dài hạn như hưu trí, để toàn bộ tiền trong tiết kiệm nghĩa là chấp nhận tài sản lớn chậm hơn tốc độ tăng của chi phí sống. An toàn cho năm nay nhưng chưa chắc an toàn cho 20 năm nữa.

Thứ hai là rủi ro thanh khoản do chọn sai kỳ hạn, nó không làm bạn mất đi phần tiền gốc, nhưng làm bạn mất lãi đúng lúc cần tiền nhất.

Thứ ba, rủi ro lớn nhất lại không nằm ở bản thân việc gửi tiết kiệm, mà nằm ở việc tưởng mình đang gửi tiết kiệm nhưng thực ra không phải: Ký nhầm sang sản phẩm khác như câu chuyện chúng ta đã phân tích ban đầu, hoặc mang tiền "gửi" vào những tổ chức, ứng dụng không được cấp phép huy động tiền gửi nhưng hứa lãi cao gấp đôi ngân hàng. Tiền gửi tại ngân hàng được pháp luật và bảo hiểm tiền gửi bảo vệ; tiền đưa vào những nơi đó thì không có tấm lưới nào đỡ cả.

Tôi cũng xin thông tin thêm về việc Ngân hàng Nhà nước vừa ra Thông tư 05/2026/TT-NHNN về việc điều chỉnh hạn mức bảo hiểm tiền gửi từ ngày 13/7/2026 thành 350 triệu đồng, tăng từ mức 125 triệu trước đây. Đồng thời Luật Bảo hiểm tiền gửi số 111/2025/QH15 mới có hiệu lực 01/05/2026 cũng quy định rằng hạn mức này sẽ được Thống đốc NHNN quy định để phù hợp từng thời kỳ và có quyền quyết định hạn mức tối đa bằng toàn bộ số tiền gửi được bảo hiểm của người gửi tiền tại các tổ chức tham gia BHTG.

Có thể thấy các chính sách của nhà nước hiện nay rất chú trọng bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền. Điều căn bản là người dân cần chọn đúng sản phẩm tiền gửi được bảo hiểm. Ví dụ như các sản phẩm số dư sinh lời qua đêm mà các Ngân hàng đang triển khai hiện nay không phải là sản phẩm tiền gửi được bảo hiểm.

Về bản chất đó là sản phẩm đầu tư ủy thác gửi tiền, nếu đọc kỹ hợp đồng mở tài khoản sinh lời sẽ thấy đơn vị nhận quản lý để trả lãi cho các sản phẩm này là các công ty chứng khoán hoặc quỹ đầu tư có liên kết với ngân hàng. Do đó, khách hàng cần đọc kỹ Điều khoản sử dụng của từng sản phẩm để đánh giá đúng rủi ro và xem xét tính phù hợp với nhu cầu của mình hay không.

Sản phẩm tài chính ngày càng đa dạng, tư duy quá đơn giản là đang tự làm khó mình

Dòng tiền gửi tiết kiệm thường có 3 kiểu phổ biến: Thứ nhất là trích từ thu nhập hàng tháng, thứ hai là tiền nhàn rỗi - nghĩa là họ đã có sẵn một khoản tiền mặt chưa cần dùng đến, thứ ba là tiền đến từ việc chuyển đổi tài sản (bán vàng, bán BĐS, lãi đầu tư,...). Gần đây khi giá vàng biến động và lãi tiết kiệm tăng, việc bán vàng lấy tiền gửi tiết kiệm cũng khá phổ biến.

Vậy theo chị, nguồn tiền gửi tiết kiệm khác nhau sẽ ảnh hưởng, tác động thế nào đến quyết định gửi tiết kiệm?

Nguồn tiền tiết kiệm sẽ cho ta biết được mức độ ổn định của khoản tiền đó đến đâu để từ đó tìm cho nó một “bến đỗ” hợp lý. Cùng là 100 triệu, nhưng 100 triệu trích dần từ lương, 100 triệu nhàn rỗi có sẵn, và 100 triệu vừa bán vàng xong, chúng cần được đối xử khác nhau, vì tâm lý của chúng ta với từng khoản là khác nhau.

Với tiền trích từ thu nhập hàng tháng, hãy thiết kế hệ thống trích tự động ngay khi lương về, coi khoản tiết kiệm như một "hóa đơn phải trả cho chính mình". Tiết kiệm online, tích lũy định kỳ là những công cụ sinh ra cho đúng nguồn tiền này. Lãi suất cao hay thấp hơn không quan trọng bằng việc tháng nào cũng đều đặn diễn ra và duy trì được thói quen đó.

Với tiền nhàn rỗi có sẵn, chữ "nhàn rỗi" thường đánh lừa chúng ta. Rất nhiều khoản gọi là nhàn rỗi thực ra chỉ là "chưa được hỏi đúng câu hỏi”: Bao nhiêu trong đó là quỹ khẩn cấp cần rút được ngay, bao nhiêu là tiền cho mục tiêu 1-2 năm, bao nhiêu thực sự là tiền 5-10 năm không đụng đến? Hỏi xong mới thấy: Một khoản "nhàn rỗi" có thể cần chia thành ba kỳ hạn khác nhau, thậm chí có phần không nên nằm ở tiết kiệm.

Còn tiền từ chuyển đổi tài sản, đây là nguồn tiền tôi muốn người ta chậm lại nhất trước khi quyết định. Câu hỏi đầu tiên không phải "gửi kỳ hạn nào", mà là: Bạn bán vàng vì kế hoạch của bạn nói đã đến lúc bán, hay vì bảng giá nói thế? Nếu ngày xưa bạn mua vàng để giữ của dài hạn, để phòng thân cho một biến cố, thì việc giá giảm vài phần trăm và lãi tiết kiệm nhích lên không hề thay đổi lý do tồn tại của nó. Bán đi lúc này là để tài sản mất vai trò chứ không phải hoàn thành vai trò. Còn nếu bạn mua để lướt sóng và điều kiện chốt đã đến, thì bán là đúng kế hoạch.

Vấn đề là phần lớn mọi người chưa từng viết ra điều kiện đó, nên mỗi lần thị trường đổi chiều là một lần tài sản bị "đổi vai" theo cảm xúc. Nguồn tiền này thường là khoản lớn, quyết định vội một lần có thể ảnh hưởng cả cấu trúc tài sản, và bởi có một rủi ro mà người ta thường không lường đến nhất là rủi ro tái đầu tư, khi việc đầu tư mới không đem lại kết quả tốt hơn so với việc duy trì khoản đầu tư cũ. Nên với nó, tôi khuyên gửi tạm kỳ hạn ngắn trước, cho mình một khoảng lặng để trả lời câu hỏi vai trò, rồi mới quyết định bến đỗ dài hạn.

Trước đây, khi nhắc đến tiết kiệm, nhiều người gần như chỉ nghĩ đến việc gửi tiền tại ngân hàng. Tuy nhiên hiện nay, các hình thức tích lũy tiền đã đa dạng hơn, đơn cử là ngay cả ví điện tử/ngân hàng số cũng có tài khoản sinh lời, tiết kiệm online,... Nói cách khác, hiện nay người dùng không thiếu lựa chọn, nhưng không phải ai cũng biết cách chọn. Vậy đâu là những tiêu chí quan trọng nhất để mỗi người chọn đúng sản phẩm phù hợp với nhu cầu và mục tiêu tài chính của mình?

Tôi cho rằng có 4 tiêu chí quan trọng nhất, theo đúng thứ tự dưới đây.

Thứ nhất là mục đích và thời hạn của khoản tiền. Đây là tiêu chí gốc, mọi tiêu chí khác chỉ là hệ quả. Tiền cần rút bất cứ lúc nào, tiền dùng trong 1-2 năm, và tiền của 10 năm nữa là ba loại tiền khác nhau, khớp với 3 nhóm sản phẩm khác nhau. Chọn sản phẩm trước khi rõ mục đích thì giống như mua giày trước khi biết cỡ chân.

Thứ hai là pháp lý của nơi giữ tiền. Hãy hỏi: “Đơn vị này có được cấp phép nhận tiền gửi không, và tiền của tôi nằm ở đâu về mặt pháp lý?”. Nhiều tài khoản sinh lời thực chất là tiền của bạn được chuyển vào các đơn vị đối tác ngân hàng như công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, bản chất pháp lý khác nhau thì mức độ bảo vệ khác nhau. Tiền gửi tại tổ chức tín dụng được bảo hiểm tiền gửi bảo vệ; các hình thức khác thì cơ chế bảo vệ khác, hoặc không có. Không cần né tránh các sản phẩm mới nhưng bạn phải biết chính xác mình đang đứng trên nền đất nào.

Thứ ba là điều kiện thoát. Trước khi bỏ tiền vào bất cứ đâu, hãy hỏi: Nếu ngày mai tôi cần tiền, tôi rút thế nào, mất bao lâu, mất bao nhiêu? Sản phẩm tốt với người này có thể là cái bẫy thanh khoản với người khác, chỉ vì hoàn cảnh rút tiền khác nhau.

Thứ tư là bạn có giải thích được sản phẩm mình đang chọn không. Nếu không thể mô tả được sản phẩm đó cho một người thân bằng ngôn ngữ đời thường, thì chưa nên tham gia, dù lãi suất hấp dẫn đến đâu.

Còn vấn đề lãi suất, tôi xếp nó ra ngoài danh sách “tiêu chí cần quan tâm khi gửi tiền”. Vì khi 4 tiêu chí trên đã khớp, chênh lệch lãi suất giữa các lựa chọn còn lại thường rất nhỏ; còn khi 4 tiêu chí trên chưa khớp, lãi suất cao chính là thứ dễ dẫn ta đi sai đường nhất.

Vậy theo chị, trong trường hợp nào thì việc gửi tiết kiệm trở thành rào cản hoặc rủi ro trên hành trình quản lý tài chính cá nhân?

Gửi tiết kiệm là “viên gạch” đầu tiên của mọi kế hoạch tài chính tôi từng tư vấn. Nhưng đúng là có những lúc chính viên gạch đó trở thành rào cản, và thường rơi vào bốn tình huống.

Thứ nhất, khi tiết kiệm trở thành nơi trú ẩn của sự trì hoãn. Có những người dồn toàn bộ tài sản vào tiết kiệm không phải vì đã cân nhắc, mà vì sợ phải quyết định. Với các mục tiêu 15-20 năm như hưu trí hay lo cho con, để toàn bộ tiền ở kênh có lãi suất quanh mức lạm phát nghĩa là bạn đang trả giá bằng thứ đắt nhất và không mua lại được: Thời gian. Không phải kiến thức hay sự khôn ngoan, mà thời gian mới là thứ tạo ra tiền bạc, và tiết kiệm quá mức cho mục tiêu quá xa là cách lãng phí thời gian một cách rất... an toàn.

Thứ hai, khi tiết kiệm được dùng để thay thế cho sự bảo vệ. Tôi gặp không ít gia đình có sổ tiết kiệm vài trăm triệu nhưng không có bất kỳ hàng rào bảo vệ nào trước rủi ro sức khỏe, tai nạn. Một biến cố lớn có thể cuốn sạch thành quả mười năm tích lũy. Sổ tiết kiệm là kho thóc, không phải hàng rào. Thứ tự đúng luôn là bảo vệ trước, tích lũy sau. Lúc này, song song với việc tiết kiệm, cũng cần có những giải pháp bảo hiểm để bảo vệ cho những kế hoạch tài chính đang được xây dựng.

Thứ ba, khi kỳ hạn của tiền đi ngược đời sống của người gửi. Đây là nghịch lý tôi gặp thường xuyên khi tư vấn cho khách hàng, họ có sổ tiết kiệm kỳ hạn 12 tháng chẳng hạn, nhưng lại quẹt thẻ tín dụng chịu lãi cao hơn nhiều lần, hoặc vay tiêu dùng, chỉ vì "tiếc, không muốn phá sổ". Lúc đó tiết kiệm không còn phục vụ mình nữa, mình đang phục vụ cái sổ tiết kiệm.

Và thứ tư, cũng là điều tôi muốn nói nhất, khi tiết kiệm trở thành mục đích thay vì phương tiện. Có những người tiết kiệm giỏi đến mức không dám sống: Hoãn học một khóa học nâng cao thu nhập, hoãn chăm sóc sức khỏe, hoãn cả những trải nghiệm nuôi dưỡng gia đình, chỉ để con số trong sổ tròn hơn, lớn hơn. Tôi hay nghĩ đến hình ảnh con chuột hamster chạy trong bánh xe: Chạy rất chăm chỉ, rất kỷ luật, nhưng chạy để làm gì thì không ai hỏi. Đích đến của quản lý tài chính chưa bao giờ là con số trong sổ tiết kiệm, mà là sự tự do: Tự do trong công việc, tự do trong gia đình, và tự do trong tâm trí để tự đưa ra lựa chọn của đời mình.

Tiết kiệm là một trong những con đường đẹp nhất dẫn đến đó. Nó chỉ trở thành rào cản vào ngày chúng ta quên mất mình đang đi đâu.

Chân thành cảm ơn chị vì những chia sẻ!