Vì sao người xưa thường trồng cây ngải cứu trong vườn?

Ngải cứu (Artemisia vulgaris) là một trong những loại cây xuất hiện phổ biến ở các làng quê Việt Nam. Từ vùng đồng bằng Bắc Bộ đến các khu vườn miền Trung hay miền núi phía Bắc, người ta dễ dàng bắt gặp những bụi ngải cứu xanh xám mọc ở góc vườn, ven hàng rào hoặc phía sau nhà.

Với người xưa, việc trồng ngải cứu không chỉ để có thêm một loại rau ăn hàng ngày mà còn xuất phát từ nhiều kinh nghiệm thực tiễn về chăm sóc sức khỏe và đời sống gia đình.

Loại "thuốc tại vườn" của nhiều gia đình

Trước đây, điều kiện y tế còn hạn chế, việc tiếp cận thuốc men không dễ dàng như hiện nay. Vì thế, nhiều gia đình có thói quen trồng các loại cây thuốc nam quanh nhà để sử dụng khi cần. Ngải cứu là một trong những cây được lựa chọn nhiều nhất.

Theo cuốn Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam của cố GS.TS Đỗ Tất Lợi, ngải cứu có vị đắng, tính ấm, được sử dụng trong y học cổ truyền để hỗ trợ điều hòa khí huyết, giảm đau, cầm máu và bồi bổ cơ thể.

Khi trong nhà có người cảm lạnh, đau đầu, đau bụng hoặc mệt mỏi, ngải cứu thường được dùng để nấu nước, sắc uống hoặc chế biến thành các món ăn dân dã.

Món ăn quen thuộc giúp bồi bổ sức khỏe

Người Việt từ lâu đã biết kết hợp ngải cứu với nhiều nguyên liệu khác để tạo thành những món ăn giàu dinh dưỡng.

Món trứng gà ngải cứu là một trong những món phổ biến nhất. Nhiều người cao tuổi vẫn duy trì thói quen ăn món này để bồi bổ cơ thể, đặc biệt vào thời điểm giao mùa.

Ngoài ra, ngải cứu còn được dùng để hầm gà, nấu canh hoặc chế biến cùng thịt nạc. Trong dân gian, đây được xem là những món ăn giúp phục hồi sức khỏe cho người mới ốm dậy hoặc cơ thể suy nhược.

Hỗ trợ phụ nữ sau sinh

Một trong những lý do khiến ngải cứu được nhiều gia đình xưa trồng trong vườn là bởi cây này thường được sử dụng trong các bài thuốc dân gian dành cho phụ nữ sau sinh.

Theo nhiều tài liệu y học cổ truyền, ngải cứu được dùng để chế biến món ăn hoặc sắc nước uống nhằm hỗ trợ phục hồi sức khỏe sau sinh. Vì vậy, ở nhiều vùng quê, khi trong nhà có sản phụ, người thân thường ra vườn hái ngải cứu để chế biến các món ăn hàng ngày.

Dễ trồng, ít tốn công chăm sóc

Khác với nhiều loại cây rau khác, ngải cứu có sức sống khá mạnh. Cây có thể phát triển tốt trong nhiều điều kiện đất đai khác nhau, ít sâu bệnh và không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ.

Chỉ cần trồng một vài gốc, sau một thời gian ngắn cây sẽ đẻ nhánh và phát triển thành bụi lớn. Đây cũng là lý do khiến ngải cứu trở thành lựa chọn phù hợp với các gia đình nông thôn trước đây.

Cây gắn với nhiều quan niệm dân gian

Không chỉ là cây thuốc, ngải cứu còn xuất hiện trong đời sống văn hóa dân gian của người Việt.

Ở một số địa phương, vào dịp Tết Đoan Ngọ (mùng 5 tháng 5 âm lịch), người dân có thói quen treo ngải cứu trước cửa nhà cùng một số loại lá khác. Theo quan niệm dân gian, mùi thơm đặc trưng của cây có thể giúp xua đuổi côn trùng và những điều không may.

Dù những quan niệm này chủ yếu mang yếu tố tín ngưỡng dân gian, chúng phần nào cho thấy vị trí đặc biệt của cây ngải cứu trong đời sống người Việt từ nhiều thế hệ trước.

Giá trị vẫn còn đến ngày nay

Ngày nay, dù hệ thống y tế hiện đại phát triển và thuốc men trở nên dễ tiếp cận hơn, ngải cứu vẫn được nhiều gia đình duy trì trồng trong vườn hoặc trên ban công. Loại cây này vừa là nguồn thực phẩm quen thuộc, vừa là một phần ký ức của đời sống nông thôn Việt Nam.

Từ góc vườn nhỏ của những ngôi nhà xưa, ngải cứu đã đồng hành cùng nhiều thế hệ người Việt như một loại rau, một vị thuốc và cũng là một nét đẹp trong văn hóa chăm sóc sức khỏe dân gian.

Có lẽ vì sự đa dụng ấy mà ngải cứu luôn có một chỗ đứng đặc biệt trong các khu vườn Việt. Chỉ một bụi cây nhỏ nhưng vừa làm rau, vừa làm thuốc, lại gắn với nhiều ký ức của đời sống làng quê xưa.